Dąb - drzewo z charakterem

Sadząc dąb, możemy być niemal pewni, że będzie służył naszym wnukom i prawnukom. Drzewa te słyną bowiem z długowieczności.
Dąb koło domu? Wiele osób ma wątpliwości, czy król drzew może zamieszkać w niedużym ogrodzie. Rzeczywiście, nasze krajowe gatunki to potężne drzewa. Na niewielką działkę lepiej nadają się odmiany niezbyt silnie rosnące, na przykład kolumnowe lub w postaci drzewka na pniu. Jednak gdy powierzchnia ogrodu przekracza tysiąc metrów kwadratowych, zmieści się nawet dąb szypułkowy lub czerwony. I chociaż takie drzewo zacienia podwórko, a jesienią śmieci liśćmi i żołędziami, jego właściciele są z niego dumni. Często uważają dąb za wizytówkę ogrodu. Nic dziwnego, każdy okaz ma bowiem swój indywidualny charakter.

Królewskie przymioty

Nie bez przyczyny dąb (Quercus) symbolizuje siłę i wytrzymałość. Ma twarde, trwałe drewno. Stare okazy wyróżniają się masywnym wyglądem. "Męski" charakter tej rośliny uosabiają też skórzaste liście. Na gałęziach pojawiają się one dopiero w maju, za to utrzymują się długo jesienią, przybierając płomienne barwy.Dęby kwitną w maju. Kwiaty męskie i żeńskie występują osobno. Ich owoce, żołędzie, to dla botaników orzechy. O urodzie dębów stanowi także ich spękana kora, sęki na pniu i dziuple, często zamieszkane przez ptaki i wiewiórki.

Do dużych ogrodów

Istnieje w Polsce zwyczaj, że gdy urodzi się syn, jego ojciec sadzi dąb. Wybór pada zazwyczaj na najokazalszy nasz gatunek - dąb szypułkowy (Q. robur), który może przetrwać wieki. Przez pierwsze 20 lat osiąga wielkość dużej jabłoni, a w starszym wieku może dorosnąć do 30 m, przy bardzo rozłożystej koronie (15-20 m średnicy). U tego gatunku żołędzie wyrastają na długich szypułkach, a liście mają krótki ogonek. Podobny do poprzedniego dąb bezszypułkowy (Q. petrea) poznamy po żołędziach osadzonych na bardzo krótkich szypułkach i liściach na dłuższych ogonkach. Rośnie wolniej, ma bardziej zwarty pokrój, ale lepiej znosi suszę. Wspaniałym drzewem jest dąb czerwony (Q. rubra) o ostro zakończonych liściach. Nazwa nawiązuje do jesiennego przebarwienia. Jest idealny do miast - odporny na choroby i zanieczyszczenia. Wysoko (do 30 m) rośnie dąb błotny (Q. palustris). Ma wąską koronę i lśniące liście, które przed opadnięciem rudzieją. Drzewo to nie sprawia kłopotów uprawowych, podobnie jak mało znany dąb burgundzki (Q. cerris), którego liście, pięknie zbrązowiałe, utrzymują się na gałęziach prawie do końca zimy.

Niezbyt okazałe

Jeżeli mamy w ogrodzie niewiele miejsca, wybrane drzewa powinny być skromnych rozmiarów. Wąską, stożkową koroną charakteryzuje się kilka odmian dębu szypułkowego. 'Fastigiata' pokrojem przypomina włoskie cyprysy, 'Menhir' osiąga po latach zaledwie 2 m wysokości przy bardzo zwartej budowie. Również dąb bezszypułkowy ma wąskie formy, takie jak odmiana 'Eastcolumn' i 'Westcolumn'. Ciekawym pokrojem odznacza się odmiana dębu szypułkowego 'Pendula'. Zaszczepiona na pniu tworzy szeroki parasol, a jednocześnie wierzchołek korony rośnie ku górze. Wśród dębów znajdziemy też miniatury o zwartym pokroju. Dąb błotny ma swoją "sztandarową" odmianę 'Green Dwarf'. Korona tego drzewa po wielu latach osiąga tylko około 1 m średnicy.

O urodziwych liściach

Istnieją odmiany o liściach barwnych przez cały sezon. Wśród nich wyróżniają się te w złocistych szatach: dąb szypułkowy 'Concordia' i czerwony 'Aurea'. Drzewa te pięknie się komponują z odmianami o czerwonej barwie liści, dębem bezszypułkowym 'Purpurea' oraz szypułkowym 'Atropurpurea'. W szkółkach dostępne są też dęby o liściach biało-zielonych, jak szypułkowy 'Argenteomarginata', 'Argenteomarmorata' oraz 'Castel Howard'. Oryginalną urodą odznaczają się odmiany, których blaszki liściowe mają tak dziwne kształty, że aż trudno rozpoznać w nich dęby. U szypułkowego 'Irtha' są one nieregularne i poskręcane, ale drzewu nie przeszkadza to osiągać znacznych rozmiarów. 'Cristata' ma liście grzebieniasto pogięte, rośnie niezbyt silnie, osiągając po dwudziestu latach rozmiary starej jabłoni, podobnie jak 'Pectinata' (z mocno powcinanymi blaszkami liściowymi). Również dąb bezszypułkowy ma swoje odmiany dziwolągi: 'Insecata' tworzy długie postrzępione liście, po latach przyjmuje okazałą postać, a 'Mespilifolia' odznacza się długimi liśćmi bez wcięć na brzegach.

Czego potrzebują

Gatunki dębów różnią się od siebie wymaganiami, zależnie od środowiska, z którego pochodzą.

Światło. Aby drzewo zachowało ładny pokrój, musi być dobrze oświetlone. Tylko w młodym wieku dęby dobrze znoszą lekkie ocienienie.

Podłoże i woda. Dąb szypułkowy najlepiej rośnie na glebach dość wilgotnych i żyznych. Długotrwała susza lub zmiana poziomu wód gruntowych szkodzi nawet starym okazom. Natomiast na bardziej suchych glebach dobrze sprawdza się dąb czerwony, bezszypułkowy, węgierski oraz błotny, chociaż ten ostatni w naturze rośnie na terenach podmokłych. Zaraz po posadzeniu młode okazy trzeba regularnie podlewać, w razie suszy - aż do jesieni. Szczególną opieką otaczamy drzewka posadzone z gołym korzeniem. Aby użyźnić ziemię, można na dno dołka wykopanego pod drzewko dodać trochę kompostu. Nawozami mineralnymi zasilamy młode dęby w drugim i trzecim roku po posadzeniu, 1-2 razy na wiosnę. W starszym wieku jest im to niepotrzebne.

Cięcie. Wycina się tylko wyschnięte konary, najlepiej zimą lub wczesną wiosną. Dęby dobrze znoszą cięcie kosmetyczne przeprowadzane latem, kiedy to usuwa się np. gałęzie wychodzące na ścieżkę. Duże rany trzeba zabezpieczyć środkiem grzybobójczym.

Więcej o: