Lukarna czy okno dachowe

Tekst Andrzej Andrychowski, Cezary Jankowski
09.01.2010 09:00
A A A
Lukarna w dachu krytym dachówką z blachy

Lukarna w dachu krytym dachówką z blachy (Fot. Cembrit)

Zanim wybierzemy rodzaj okien dachowych lub lukarny, poznajmy ich zalety i wady, mając na uwadze nie tylko wygląd budynku, ale przede wszystkim walory użytkowe obu rozwiązań.
Do oświetlenia poddasza często nie wystarczają okna w ścianach szczytowych. Trzeba wtedy zastosować okna w obrębie połaci dachowej. Dawniej służyły do tego lukarny, czyli małe okienka w dachu, często w ozdobnym obramowaniu, doświetlające mansardę lub strych. Obecnie w dachach stosuje się zwykłe okna umieszczone w ściance frontowej nadbudówki w dachu albo okna przystosowane do instalowania bezpośrednio w połaci dachowej, nazywane połaciowymi. Choć dzisiejsze okna w różnego rodzaju nadbudówkach w dachu są znacznie większe niż dawne lukarny, nazywane są również lukarnami.

Sposób doświetlenia poddasza jest zawsze określony w projekcie architektonicznym, dlatego na etapie wyboru projektu warto rozważyć, które z rozwiązań bardziej nam odpowiada. Każde z nich ma bowiem zalety i wady.

Uwaga! Jeśli zmienia się decyzję w trakcie budowy, albo planuje wstawić lukarnę w dach domu już użytkowanego, trzeba uzyskać nowe pozwolenie na budowę - na podstawie odpowiednio zmodyfikowanego projektu.

Okna w dachu a wygląd domu

Lukarna to mocno zaakcentowany, bardzo wyrazisty fragment domu, który wpływa na jego architekturę. Choć więc wielkość, kształt, sposób przekrycia oraz wykończenia lukarn mogą być różne i choć wszystkie lukarny są odbierane jako "swojskie", warto zadbać o to, by były spójne z bryłą budynku. Dobrze dopasowane bywają ozdobą domu, nic więc dziwnego, że choć kosztowne, lukarny wciąż nie tracą na popularności.

Okna połaciowe to przede wszystkim prosty i nowoczesny sposób na dobre oświetlenie pomieszczeń na poddaszu. Można je montować pojedynczo lub w zestawach - w układzie pionowym lub poziomym. Umieszczone w płaszczyźnie dachu praktycznie nie wpływają na wygląd domu, bo z poziomu terenu prawie ich nie widać.

Funkcjonalność

Lukarny lepiej sprawdzają się na dachach stromych (o pochyleniu powyżej 45 stopni), o wysokich ściankach kolankowych (powyżej 1 m). W takich dachach skośne połacie nie ograniczają zbytnio dopływu światła dziennego, a wnęka lukarny nie tworzy trudnego do racjonalnego wykorzystania "korytarza".

Lepiej nie oświetlać poddasza pojedynczymi lukarnami, gdyż utworzyłyby one liczne wąskie nadbudówki, które wcale nie poprawią znacząco funkcjonalności poddasza. W takim dachu na pewno nie sprawdzi się często wysuwany argument, jakoby lukarny były nie tylko bardziej malownicze, ale też skuteczniej poprawiały walory użytkowe poddasza niż okna połaciowe. Jeśli zależy nam na uzyskaniu możliwie największej powierzchni poddasza o dostatecznej wysokości użytkowej (co najmniej 190 cm), lepiej wybrać jedną większą lukarnę obejmującą znaczną część połaci dachowej niż kilka mniejszych, mimo że wydają się bardziej malownicze (zdjęcie).

Okna połaciowe można zastosować niemal w każdym dachu, którego nachylenie wynosi co najmniej 15 stopni. Wprawdzie nie zwiększają wysokości poddasza, ale oświetlają je skuteczniej niż lukarny.

Uwaga! Zgodnie z przepisami, w pomieszczeniu przeznaczonym na stały pobyt ludzi powierzchnia okna mierzona w świetle ościeżnicy powinna wynosić co najmniej 1/8 powierzchni podłogi. Na poddaszach - ze względu na skosy dachowe - do powierzchni użytkowej podłogi liczy się jednak tylko tę jej część, nad którą dach jest nie niżej niż 190 cm od podłogi.

Warto tak zaplanować okna, aby w pomieszczeniu nie zostały ciemne kąty. Lukarny raczej tego nie zapewnią, okna połaciowe - tak, bo umieściwszy je w różnych partiach dachu, można precyzyjnie doświetlić każdą część poddasza - nawet w głębi domu (zdjęcie). Trzeba jednak pamiętać, by część okien na poddaszu zapewniała kontakt wzrokowy z otoczeniem.

Rozmieszczenie okien

W lukarnach okna osadza się na takiej samej wysokości jak w ścianach pomieszczeń bez skosów, to znaczy 85-100 cm od poziomu podłogi (zgodnie z przepisami dolna krawędź okien na piętrach nie powinna znajdować się niżej niż 85 cm od podłogi). Należy zadbać o to, aby dolna krawędź okna nie wypadała powyżej wzroku patrzącego człowieka, lukarna powinna bowiem zapewniać taki sam kontakt z otoczeniem jak zwyczajne okno. Górną krawędź okna wyznacza kształt lukarny (jej wysokość zależy od geometrii dachu). Klamki, podobnie jak w każdym zwykłym oknie, umieszcza się w połowie wysokości, aby otwieranie i zamykanie okna było wygodne.

Okno połaciowe również powinno być osadzone w taki sposób, aby umożliwić kontakt wzrokowy ze światem zewnętrznym (oprócz tych wyżej położonych, które doświetlą najciemniejsze obszary poddasza), i to zarówno osobie stojącej, jak i siedzącej przy oknie. Umiejscowienie okna nie może też utrudniać jego otwierania i zamykania. Spełnienie tych warunków zależy od nachylenia połaci dachowej.

Najwygodniej umiejscowione okno połaciowe ma dolną krawędź na wysokości 90-100 cm nad podłogą, a górną nie wyżej niż 185-205 cm, wtedy bowiem jego klamka znajduje się w zasięgu ręki. Oczywiście niektóre okna można montować wyżej, zwłaszcza gdy zależy nam na dobrym oświetleniu wysokiego poddasza, ale wtedy do otwierania okna konieczne będzie używanie dodatkowego drążka lub zainstalowanie mechanizmu elektrycznego uchylania.

Konstrukcja

Lukarna składa się ze ścianki frontowej z otworem okiennym, osłonowych ścianek bocznych oraz zadaszenia. Ściankę frontową, która może równocześnie pełnić funkcję oparcia daszku lukarny, wykonuje się z drewna, a jeśli lukarna ma być szeroka - jako konstrukcję żelbetową.

Ścianki boczne to najczęściej drewniana konstrukcja szkieletowa wypełniona wełną mineralną i osłonięta poszyciem z płyty OSB. Od zewnątrz ścianki wykańcza się zwykle oblicówką z impregnowanego drewna lub sidingiem (z paneli PVC), a niekiedy pokrywa takim samym materiałem jak dach.

W ściance frontowej montuje się typowe okna o kształcie i wymiarach dopasowanych do ościeża.

Wewnętrzne wykończenie lukarny wykonuje się z płyt gipsowo-kartonowych, listew boazeryjnych lub paneli wykończeniowych mocowanych do konstrukcji ścianek bocznych i zadaszenia. Pod wykończeniem powinno się ułożyć folię paroizolacyjną, której zadaniem jest ochrona izolacji z wełny mineralnej przed zawilgoceniem parą wodną z wnętrza.

Okno połaciowe składa się ze skrzydła okiennego, ramy i specjalnego kołnierza uszczelniającego. Kołnierze są wykonane z niewymagającej konserwacji blachy aluminiowej i kompletowane z fartuchem pasującym do wszystkich rodzajów pokryć dachowych. Specjalne kołnierze (combi) umożliwiają łączenie okien w grupy.

Montaż

WYBUDOWANIE LUKARNY jest znacznie trudniejsze niż osadzenie okna połaciowego. Zwiększa też powierzchnię przegród zewnętrznych wymagających ocieplenia i zabezpieczenia przed wilgocią.

Każda lukarna komplikuje geometrię dachu, a powodowane przez nią załamania połaci dachowej zwiększają koszty budowy - trzeba docinać materiał pokryciowy, wykonać dodatkowe obróbki blacharskie, stosować wysokoparoprzepuszczalną folię dachową.

Lukarnę najlepiej wykonać od razu podczas montażu więźby dachowej. Późniejsze jej dostawienie jest trudniejsze i bardziej pracochłonne.

Konstrukcja drewniana. Jest to szkielet z elementów o przekroju wynikającym z obliczeń konstrukcyjnych, mocowany do murłaty (lub kotew osadzonych w wieńcu) oraz do krokwi. Niekiedy konstrukcję niewielkich lukarn mocuje się bezpośrednio do krokwi.

Konstrukcja żelbetowa. Jeśli ścianka frontowa lukarny stanowi przełużenie ściany zewnętrznej budynku, jej konstrukcję wykonuje się jako żelbetową ramę w kształcie odpowiadającym zarysowi lukarny. Pionowe elementy nośne muszą być zakotwione w wieńcu ściany zewnętrznej.

Uwaga! Frontowej ścianki licującej ze ścianą budynku nie można zbudować z cegieł ani bloczków, gdyż nie zapewniłoby to dostatecznej stabilności lukarny pod obciążeniem wynikającym z oddziaływania dachu.

Dla zapewnienia wymaganej ciepłochronności żelbetową konstrukcję lukarny trzeba ocieplić - np. styropianem, po czym pokryć tynkiem cienkowarstwowym lub okładziną elewacyjną. Można też wykonać konstrukcję żelbetową w deskowaniu traconym (np. z płyt wiórkowo-cementowych lub OSB) z umieszczoną wewnątrz warstwą ocieplającą.

Przekryciem lukarny może być daszek jedno-, dwu-, trzyspadowy lub łukowy - o powierzchni walcowej albo stożkowej. Ponieważ pokrywa się go tym samym materiałem co dach, trzeba zwrócić uwagę na to, czy jego pochylenie jest zgodne z zalecanym do pokrycia zastosowanego na dachu. W prostych daszkach jednospadowych pochylenie to bowiem z reguły znacznie różni się od spadku połaci dachowej - jeśli jest zbyt małe do pokrycia zastosowanego na połaciach dachu (np. do dachówek ceramicznych lub cementowych, którymi nie powinno się kryć dachów o pochyleniu mniejszym niż 30 stopni), trzeba zastosować pokrycie podwójne - najpierw z papy na pełnym deskowaniu, a dopiero potem z pokrycia dachowego, które na lukarnach pełni wtedy jedynie funkcję ozdobną.

Daszki o powierzchni walcowej lub stożkowej stosuje się przy kryciu gontem, łupkiem, strzechą, dachówką karpiówką lub blachą.

OKNA POŁACIOWE także wygodniej montować podczas budowy domu, ale wstawianie ich w gotowe dachy nie stwarza większych problemów. Najłatwiej zainstalować okna, których szerokość jest mniejsza niż odległość między krokwiami (o 6 cm - po trzy z każdej strony), bo nie wymagają one przerabiania konstrukcji dachu.

Uwaga! Otwór na okno powinien być 4-6 cm szerszy i około 5 cm dłuższy od odpowiednich zewnętrznych wymiarów okna - dzięki temu łatwo będzie można skorygować jego ustawienie.

Okna szersze niż odległość między krokwiami wymagają przecięcia krokwi, a w miejscu osłabionej przez to konstrukcji - zamontowania tzw. wymianów, czyli poprzecznych belek, które przenoszą obciążenie z przeciętej krokwi na dwie krokwie sąsiednie. Wymian powinno się umieścić równolegle do podłogi i w takim miejscu, aby było możliwe właściwe wykończenie ościeża, czyli zwykle 10-15 cm od krawędzi ościeżnicy.

Uszczelnienia

W lukarnie uszczelnienie połączenia ścianek bocznych z połacią dachową musi zabezpieczać przed przenikaniem wody opadowej i z topniejącego śniegu, który często się tu gromadzi. Dlatego montuje się w tym miejscu szerokie blachy koszowe i zakłada dodatkowe uszczelki zapobiegające przenikaniu wody pod pokrycie. Na większych daszkach lukarn stosuje się też rynny, które odprowadzają wodę na główną połać dachową.

Okna połaciowe mają specjalne kołnierze uszczelniające, dostosowane do różnych rodzajów pokrycia dachowego. Aby były szczelne, trzeba starannie wywinąć izolację przeciwwilgociową na zewnętrzną stronę ościeżnicy oraz zamontować rynienkę odwadniającą. Do wykonania izolacji stosuje się taki sam materiał, jakiego użyto do wstępnego krycia - papę albo folię paroprzepuszczalną.

Bardzo ważne jest zachowanie odpowiedniego dystansu między pokryciem dachowym a oknem - po to, aby woda deszczowa swobodnie opływała okno.

Uwaga! Nie wolno dziurawić kołnierza (np. przez przykręcanie blachy pokryciowej do łat), ponieważ stanowi on zestaw rynienek do odprowadzania wody opadowej poza obrys okna.

Ciekawe rozwiązania

Specjalne okna połaciowe do łazienki czy kuchni, czyli do pomieszczeń o podwyższonej wilgotności. Są wyposażone w nawiewniki dostarczające powietrze z zewnątrz, dzięki czemu wspomagają działanie wentylacji. Ramy pokryte warstwą twardego poliuretanu polakierowanego na biało mają podwyższoną trwałość na zawilgocenie. Specjalnie wyprofilowane przylgi łatwo odprowadzają wilgoć ze styków skrzydeł i ościeżnicy.

Okno w ścianie i w połaci. Złożone jest z dwóch części - górną stanowi okno połaciowe, dolna to okno pionowe przystosowane do montażu w ściance kolankowej (zdjęcie). Łączy w sobie zalety okien pionowych i połaciowych. Zapewnia dobry kontakt wzrokowy z otoczeniem, jednocześnie dostarcza na poddasze dużo światła.

Balkon na dachu. To właściwie okno połaciowe, które oprócz skrzydła otwieranego przez uniesienie ku górze ma też dolny element balkonowy z rozkładaną balustradą (zdjęcie). Górna część okna tworzy mały daszek, nad którym można rozciągnąć markizę przeciwsłoneczną. Wysokość takiego okna (252 cm) umożliwia wygodne korzystanie z balkonu nawet bardzo wysokim osobom.



Zapisz się na NEWSLETTER. Co tydzień najnowsze wiadomości o budowie, remoncie i wykańczaniu wnętrz w Twojej poczcie e-mail: Zobacz przykład



Zobacz także

ZOBACZ TEŻ WIDEO

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX