Kiosk - kup onlineKiosk - Ladnydom.pl

Toaleta – pomieszczenie czy coś więcej?

sponsorowany

Każde z pomieszczeń domowych ma konkretną rolę, która sytuuje je w określonej hierarchii. Podstawowe funkcje domu najwyżej pozycjonują kuchnię, sypialnię oraz łazienkę. Klasyfikacja ta opiera się na porządku naszego codziennego życia. Jeśli spojrzymy na pomieszczenia domowe przez pryzmat nazewnictwa, okazuje się, że jedno z nich wyróżnia się na tle pozostałych czymś więcej niż indywidualnym przeznaczeniem użytkowym. Ani kuchnia, ani salon nie doczekały się tak rozmaitego zasobu synonimów i definicji swojego nazewnictwa, co toaleta.

Toaleta – pomieszczenie czy coś więcej?
Toaleta – pomieszczenie czy coś więcej?
Geberit

Co zatem rzeczywiście oznacza słowo toaleta i do jakich zagadnień się odnosi? O pomoc w zrozumieniu tego fenomenu poprosiliśmy językoznawcę, doktora Konrada Szamryka, który przybliżył nam historię i wskazał źródła pochodzenia wyrazów bliskoznacznych tego niepozornego słowa. Nasz ekspert jest glottodydaktykiem, adiunktem na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku. Pracował m.in. na Uniwersytecie w Stambule oraz w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Jest także lektorem języka polskiego jako obcego, autorem książek i materiałów do nauczania języka polskiego jako obcego oraz ponad czterdziestu artykułów naukowych.

doktor Konrad Szamryk
doktor Konrad Szamryk
.

Współczesna polszczyzna definiuje słowo toaleta na różne sposoby. Aż sześć znaczeń tego wyrazu podaje Wielki słownik języka polskiego. Odnoszą się one nie tylko do najbardziej oczywistego – pomieszczenia, do którego udajemy się za potrzebą. Według definicji książkowych toaletą nazywamy zarówno urządzenie z deską i pokrywą, czyli po prostu sedes, jak i ogół czynności związanych z dbaniem o higienę i dobry wygląd (wykonać poranną toaletę, robienie toalety zajmuje komuś dużo/mało czasu). Wyrażenie to odnosi się również do nazewnictwa wyposażenia oraz rzeczy osobistych, takich jak elegancki, damski ubiór (przywiozła ze sobą balową toaletę, dziewczęta miały strojne toalety) lub stolik z szufladkami i lustrem, przy którym kobiety szykują się do wyjścia, malują i czeszą, co obrazuje fragment z „Nad Niemnem” E. Orzeszkowej: od toalety do szafy biegając rozbiła flakon z perfumą i flaszkę z lekarstwem. Toaleta to także teren, na którym załatwiają się zwierzęta (psia toaleta, toaleta dla psów, toaleta dla zwierząt). Analizując wszystkie definicje widzimy, że sens większości z nich jest coraz rzadziej rozpatrywany jako wyrażenie z mowy potocznej, przez co zostały one ograniczone do polszczyzny nieco bardziej wyszukanej. Toaleta jest więc wyrazem wieloznacznym, przynależnym do dwóch różnych odmian językowych – rejestru neutralnego oraz erudycyjnego. 

Toaleta z historią

Etymologia zapożyczonego z języka francuskiego słowa (fr. toilette) najsilniej odnosi się do tych obecnie rzadziej używanych i nie ma związku z popularną definicją pomieszczenia. Początkowo toaletą nazywano rozkładaną na stole tkaninę, na której rozstawiano akcesoria toaletowe. W późniejszym czasie wyraz ten zaczął być także używany jako określenie strojenia się, przygotowywania do wyjścia oraz samego eleganckiego stroju, co można zauważyć czytając fragmenty mickiewiczowskiej epopei: I chociaż jej pomagają służebne kobiety, nie mogła w żaden sposób skończyć toalety; Opatrznych w broszurki i w różne gazety/głoszących nowe wiary, prawa, toalety. Dopiero wiek XIX określił toaletę jako synonim mycia się.

Zachowujmy standardy, nie pozory

Toalety są nieodłącznym elementem funkcjonowania społeczeństwa i odgrywają znaczącą rolę w codziennym życiu. Mimo wszystko warunki sanitarne ubikacji na całym świecie nie zapewniają użytkownikom najwyższych standardów. W celu poprawy stanu oraz ogólnej dostępności toalet w przestrzeni publicznej w Singapurze w roku 2001 została powołana Światowa Organizacja Toaletowa World Toilet Organisation (WTO).  

Dzięki walce i działaniom ze strony organizacji zainteresowanie rolą toalety znacząco wzrosło. Jednak mimo wszystko, zarówno na świecie, jak i w Polsce jest w tej kwestii wiele do zrobienia. Wychodząc naprzeciw potrzebom społeczeństwa firma Geberit podjęła znaczące i efektywne działania. Organizacja 23 edycji konkursu KOŁO „Projekt Łazienki 2021” uświadomiła społeczeństwu skalę problemu. Konkurs zachęcał do udziału młodych architektów i studentów kierunków architektonicznych, którzy mieli za zadanie zaprojektować budynek z funkcją toalety w Tatrzańskim Parku Narodowym.

Innowacja i rozwój

Rola toalety na przestrzeni wieków wciąż się zmienia i zyskuje coraz wyższe stanowisko w funkcjonowaniu społeczeństwa. O jej znaczącym rozwoju świadczy również dostępność na rynku bogatej oferty modeli misek WC, które wyróżniają się innowacyjnymi technologicami, np. funkcją mycia. W języku polskim pojawiło się nawet nowe sformułowanie – toaleta myjąca, którego pochodzenie zawdzięczamy Japończykom słynącym z niezwykłej dbałości o higienę intymną. W Japonii istnieją dwa rodzaje ubikacji – tradycyjna kucana oraz nowocześniejsza w stylu zachodnim, która łączy w sobie cechy muszli klozetowej i bidetu. W zależności od modelu może być wyposażona w szereg dodatkowych funkcji, takich jak między innymi automatyczne podnoszenie i opadanie deski, funkcję suszenia czy mycie tylne i przednie. Toaleta myjąca w ostatnich latach zyskała również duże uznanie w Europie Zachodniej. Za wzorcowy przykład toalety myjącej może posłużyć model Geberit AquaClean Sela, który kusi elegancją i pięknem oraz spełnia najsurowsze wymogi jakości. AquaClean Sela oferuje klasyczne funkcje toalety myjącej marki Geberit, zapewniające wyjątkowy komfort użytkowania. Należą do nich opatentowana technologia natrysku WhirlSpray, bardzo cicha i wyjątkowo skuteczna technika spłukiwania TurboFlush, bezkrawędziowa, łatwa do czyszczenia miska ustępowa i automatyczny program odkamieniania.

Międzynarodowa wymiana słów

Wróćmy jednak do wcześniej poruszanego tematu bogactwa znaczeń i określeń synonimicznych wyrazu toaleta. Według wcześniejszych ustaleń wywnioskowaliśmy, że najpopularniejszą definicją słowa toaleta jest pomieszczenie, do którego udajemy się za potrzebą. Jednak warto zwrócić również uwagę, że słowo to można zamienić w języku polskim szeregiem innych wyrazów. Najpopularniejszym z nich jest ubikacja. Wyraz ten został zapożyczony z języka niemieckiego (ubikation’pomieszczenie’), lecz swoje źródło ma w języku hiszpańskim (ubicacíon). Po hiszpańsku bowiem ubicar znaczy ‘umieścic’. W starej polszczyźnie słowo ubikacja również uznawano za synonim pokoju, na co wskazuje fragment ze słownika Witolda Doroszewskiego: W trzecim roku wynajął dla swej firmy dalsze ubikacje. Łatwo zauważyć, że aktualne określenia na miejsca, w których chcemy zachować odrobinę intymności i prywatności są zapożyczeniami z języków obcych. Widać to na przykładzie klozetu (z języka starofrancuskiego clos ‘zamykane pomieszczenie’), czy angielskiego określenia water-closet ‘pokoik z wodą’, które przyjęło się w polszczyźnie w formie skrótowca: wc, w.c., a nawet żartobliwego wuce czy wucet. Wszystkie te określenia nawiązują do przestrzeni zamkniętej.

Wyrazy polskiego pochodzenia odwołują się natomiast do opuszczenia jakiegoś miejsca czy osób. Mowa między innymi o wyrażeniach takich jak ustęp, wychodek czy miejsce ustronne. Ustęp etymologicznie wiąże się z odejściem, opuszczeniem kogoś lub jakiegoś miejsca, odstąpieniem, a nawet wycofaniem się. Podobnie ustronne miejsce, to miejsce na stronie, czyli na uboczu, oddalone od ludzi lub miejsc uczęszczanych. Wychodek, oznaczający dziś zwykle toaletę nieskanalizowaną, powstał od czasownika wychodzić, a znaczeniowo bliski jest słowom sławojka i wygódka.

Więzienna ubikacja?

Istnieje jednak słowo coraz częściej padające z ust Polaków, które nie kojarzy się z niczym wygodnym, przyjemnym i czystym, a jednak mimo wszystko odnosi się do niezwykle potrzebnej i ważnej toalety. Chodzi o określenie kibel, które co prawda uznawane jest za wyraz potoczny,  niemniej jednak jego pierwotne znaczenie nie pozwala nam nasunąć na myśl pozytywnych skojarzeń. Słowo to pochodzi bowiem z gwary więziennej, gdzie oznaczało kubeł na nieczystości. Stąd dziś kiblować oznacza przebywać w więzieniu, odsiadywać wyrok. Nawet próba złagodzenia negatywnego wydźwięku tego słowa poprzez zdrobnienie kibelek nie jest w stanie zamaskować tego ordynarnego charakteru. Gorszy jest już tylko wyraz pojawiający się w Słowniku polszczyzny potocznej – klop, który okraszono przykładem Wylej to świństwo prosto do klopa!

Kreatywny slang

Prawdziwą skarbnicą określeń toalety jest język uczniowski. Młodzi ludzie wykorzystując swoją oryginalność, emocjonalność i ekspresję potrafią znaleźć dla każdej nawet najprostszej rzeczy ciekawe i zaskakujące określenia. Dlatego warto przyjrzeć się ich twórczości i zwrócić uwagę na wyrażenia takie jak waterloo – chyba na skutek skojarzenia z water closet, celuloza – gdyż w toaletach szkolnych znajduje się papier toaletowy zrobiony z celulozy, stacja, hajtpark czy ajcakibu, co jest palindromem, czyli wyrazem czytanym od tyłu, ubikacji. To tylko kilka wybranych, najprzyzwoiciej brzmiących synonimów słowa toaleta. Co prawda zabrakło tu tych konkretnych, dosadnych i siarczystych przykładów, jednak warto pamiętać, że z pisaniem o toaletach jest jak z samymi toaletami. Udajemy się tam w wiadomym celu, lecz za każdym razem liczymy na czystość, poczucie przyjemności i elegancji – zarówno w naszym domowym królestwie, jak i w przestrzeni publicznej. 

 

    Więcej o:

Skomentuj:

Toaleta – pomieszczenie czy coś więcej?