Ptaki powracają na wiosnę. Kiedy wracają bociany, żurawie, jerzyki i inne ptaki migrujące?

Kiedy wracają bociany do Polski?

Bociany są w drodze już od lutego, a czasami pierwsze osobniki można zaobserwować na polach na początku marca. Wiosenna migracja trwa około dwóch miesięcy i jest nawet o miesiąc krótsza od jesiennej.

Powód jest prosty – bociany spieszą się do swoich gniazd i rewirów lęgowych. W świecie ptaków obowiązuje zasada: kto pierwszy, ten lepszy. Osobnik, który wróci zbyt późno, może stracić dobrze znane miejsce lęgowe, a nawet partnera.

Samiec bociana różni się od samicy głównie wielkością, dlatego w terenie ich rozróżnienie bywa bardzo trudne.

Jakie ptaki wracają najwcześniej na wiosnę?

Najwcześniej do Polski wracają tzw. migranci krótkodystansowi. Są to gatunki, które zimują stosunkowo blisko naszego kraju, często w Niemczech lub nawet w zachodniej Polsce podczas łagodniejszych zim.

Do najwcześniej powracających ptaków należą:

• myszołowy,
• skowronki,
• trznadle,
• potrzeszcze.

W razie nagłego nawrotu zimy ptaki te mogą przesunąć się nieco bardziej na zachód lub przeczekać niekorzystne warunki. Myszołowy potrafią wytrzymać kilka dni bez pokarmu, a skowronki czy trznadle znajdują pożywienie na polach ozimin.

Jakie ptaki wracają w marcu?

Marzec to miesiąc intensywnych powrotów wielu gatunków. W tym czasie można już usłyszeć charakterystyczne głosy żurawi, które wracają z zimowisk we Francji i Hiszpanii.

Dorosłe żurawie tworzą trwałe pary i nie rozstają się nawet podczas zimowania. Młode osobniki wracają natomiast już połączone w nowe pary, jednak zwykle nie przystępują jeszcze do lęgów. Pierwsze lata życia poświęcają na zdobywanie doświadczenia oraz poszukiwanie odpowiednich terenów lęgowych.

Młode żurawie często tworzą niewielkie grupy i przemieszczają się po terenach podmokłych, zanim osiągną dojrzałość umożliwiającą rozmnażanie.

Dlaczego żurawie lecą w kluczach?

Żurawie podczas migracji lecą w charakterystycznych kluczach lub skośnych szeregach. Taki układ pozwala ograniczyć zużycie energii podczas lotu na duże odległości.

Ich przelotom towarzyszy donośny głos nazywany klangorem. To jeden z najbardziej charakterystycznych dźwięków wczesnej wiosny na polskich polach i mokradłach.

Kiedy wracają jerzyki?

Jerzyki należą do najpóźniej wracających ptaków migrujących. Zazwyczaj pojawiają się pod koniec pierwszej dekady maja.

To jedne z najbardziej niezwykłych ptaków Europy. Potrafią pozostawać w powietrzu przez bardzo długi czas, wykonując większość życiowych czynności podczas lotu.

Jerzyki:

• łowią owady w locie,
• zbierają krople wody podczas opadów,
• pokonują tysiące kilometrów bez przerwy,
• potrafią odpoczywać podczas lotu.

Po ich przylocie do Polski pojawiają się już tylko nieliczne gatunki, między innymi łozówki, zaganiacze oraz żołny.

Dlaczego samice niektórych ptaków wracają później?

Pod koniec marca przy karmnikach można zauważyć samice bogatek i zięb. Przez większą część zimy przebywały one w rejonie Morza Śródziemnego, podczas gdy wiele samców pozostawało bliżej miejsc lęgowych.

Dzięki temu samce mogą wcześniej zająć najlepsze rewiry i przygotować się do sezonu lęgowego. Takie zachowanie obserwowane jest szczególnie u zięb i stanowi stosunkowo nowe zjawisko w ich biologii.

Inaczej zachowują się dzwońce, u których zarówno samce, jak i samice często zimują w podobnych rejonach.

Dlaczego niektóre ptaki lęgną się już zimą?

Gdy pierwsze ptaki wracają do Polski, część gatunków zimujących na miejscu jest już w zaawansowanym stadium lęgów.

Wczesną wiosną można zaobserwować:

• młode puszczyki opuszczające gniazda,
• pisklęta puchaczy,
• młode orzechówki,
• lęgi krzyżodziobów,
• jaja bielików, kruków i sierpówek.

To pokazuje, jak różnorodne strategie rozrodcze występują w świecie ptaków.

Jak pomóc ptakom wracającym na wiosnę?

Wiosna to najlepszy moment, aby przygotować ogród dla ptaków. Odpowiednio zagospodarowana przestrzeń może stać się miejscem odpoczynku dla zmęczonych wędrowców oraz bezpiecznym miejscem do zakładania gniazd.

Ornitolodzy zalecają:

• czyszczenie starych budek lęgowych,
• wieszanie nowych budek dla dziuplaków,
• pozostawienie dzikich kęp malin lub jeżyn,
• utworzenie sterty chrustu dla rudzików i strzyżyków,
• sadzenie grup świerków przyciągających kosy i dzwońce,
• zapewnienie poidełka lub oczka wodnego.

Równie ważne jest ograniczenie zagrożeń. Koty domowe pozostające bez nadzoru stanowią jedną z najczęstszych przyczyn śmierci małych ptaków śpiewających.

Dlaczego tak wiele ptaków nie wraca z zimowisk?

Wędrówki ptaków należą do najbardziej wymagających zjawisk w świecie przyrody. Podczas migracji i zimowania ginie nawet połowa osobników niektórych gatunków.

Ptaki muszą zmagać się z niekorzystną pogodą, brakiem pokarmu, drapieżnikami oraz zmieniającym się środowiskiem. Dodatkowo wiele osobników, które przetrwają zimę, nie wytrzymuje późniejszych nawrotów chłodów i śniegu podczas przedwiośnia.

Każdy powracający wiosną bocian, żuraw czy jerzyk jest więc symbolem niezwykłej wytrwałości i sukcesu w jednej z najtrudniejszych podróży w świecie zwierząt.

Powrót ptaków na wiosnę to fascynujące zjawisko, które od wieków zwiastuje koniec zimy. Najwcześniej pojawiają się myszołowy, skowronki i trznadle, następnie żurawie oraz bociany, a dopiero w maju przylatują jerzyki. Każdy gatunek ma własną strategię migracji i rozmnażania, a odpowiednio przygotowany ogród może stać się dla nich bezpiecznym schronieniem po długiej podróży.

Autor merytoryczny: dr Andrzej G. Kruszewicz – ornitolog, lekarz weterynarii, założyciel Ptasiego Azylu i wieloletni dyrektor warszawskiego zoo.