Jerzyki w mieście — jak zwabić je do budki lęgowej?

Dlaczego jerzyki osiedlają się w miastach?

Jerzyk (Apus apus) to ptak, który pierwotnie gniazdował w górach — w szczelinach skalnych na dużych wysokościach. Kiedy ludzie zaczęli budować wielopiętrowe kamienice i kościoły, ptaki odkryły, że murowane budynki doskonale zastępują skalne półki. Dziś jerzyki są jednym z najbardziej charakterystycznych ptaków miejskich w całej Europie.

Ich obecność w mieście jest dla nas korzystna — jeden jerzyk łowi w ciągu dnia tysiące owadów latających, w tym komary i muszki. To całkowicie naturalna i bezchemiczna ochrona przed uciążliwymi insektami.

Jak zwabić jerzyki do budki lęgowej?

Montując budkę dla jerzyka wysoko, warto przypomnieć, że ptaki te były pierwotnie mieszkańcami gór i gnieździły się w szczelinach skalnych.

Sama budka to dopiero połowa sukcesu. Jerzyki są ptakami stadnymi i ostrożnymi — zanim zaakceptują nowe lęgowisko, potrzebują dodatkowej zachęty. Oto sprawdzone metody:

1. Zawieś co najmniej kilka budek — jerzyki żyją w koloniach i rzadko zasiedlają samotną budkę. Optymalna liczba to 3–5 budek umieszczonych blisko siebie, najlepiej pod tym samym dachem lub na tej samej ścianie.
2. Odtwarzaj nagrania głosów jerzyków — nagrania głosów wydawanych w gnieździe są dostępne bezpłatnie w internecie (np. na xeno-canto.org). Odtwarzaj je przy budkach rano lub wieczorem — wtedy jerzyki są najbardziej aktywne i reagują na odgłosy kolonii.
3. Zachowaj właściwy termin — odtwarzanie głosów ma sens wyłącznie od maja do sierpnia, gdy jerzyki przebywają w Polsce. Poza tym okresem ptaki są w Afryce.
4. Uzbrój się w cierpliwość — jerzyki mogą potrzebować jednego lub nawet kilku sezonów, by zaakceptować nowe miejsce. Gdy już zamieszkają, wracają w to samo miejsce rok po roku przez wiele lat.

Kiedy jerzyki są w Polsce?

Gdzie i jak prawidłowo zamontować budkę?

Budki lęgowe dla jerzyków powinny być montowane nie na drzewach a właśnie na budynkach stworzonych przez ludzi. Najczęściej wiesza się je na budynkach mieszkalnych, ale można również na barierce balkonu od zewnętrznej strony. Jerzyki poruszają się z dużą prędkością więc trzeba sprawdzić czy przed oraz nad budką (w odległości 3 m) nie znajduje się żadna przeszkoda. Budka lęgowa powinna być nasłoneczniona i osłonięta od deszczu. Musi w niej być sucho i ciepło więc dlatego warto montować ją pod dachem. 

Co należy zapewnić:

• Montaż powyżej drugiego piętra — im wyżej, tym lepiej
• Budynek murowany — jerzyki preferują trwałe konstrukcje
• Nasłonecznienie — budka powinna być ciepła i sucha
• Osłonięcie od deszczu — najlepiej pod okapem dachu lub zadaszeniem
• Wolna przestrzeń przed otworem i nad nim — minimum 3 m bez żadnych przeszkód (gałęzie, kable, rury)
• Możliwy montaż na zewnętrznej stronie balustrady balkonowej

Czego unikać:

• Montażu na drzewach — jerzyki nie siadają na gałęziach i nie zasiedlają budek na drzewach
• Lokalizacji zacienionych i wilgotnych — budka musi być ciepła i sucha
• Przeszkód przed otworem — nawet jedna gałąź może całkowicie uniemożliwić zasiedlenie
• Montażu poniżej drugiego piętra — zbyt nisko dla tych ptaków

Wymiary budki lęgowej dla jerzyka

Budka dla jerzyka różni się znacznie od typowej budki dla sikorek — ma specyficzny, płaski kształt i bardzo wąski, owalny otwór wlotowy. Wymiary nie są przypadkowe: dostosowane są do anatomii jerzyka i sposobu, w jaki wchodzi do gniazda (prawie poziomo, z lotu).

Cena budki i gdzie ją kupić

Budkę dla jerzyka można wykonać samodzielnie z desek o grubości 2 cm i blachy 0,5 mm, korzystając z podanych wymiarów. To opcja tańsza i satysfakcjonująca — drewno naturalne jest też lepsze termicznie od tworzyw sztucznych.

Jeśli wolisz zakup gotowej budki:

Ochrona jerzyków — co warto wiedzieć

Jerzyki w Polsce objęte są ścisłą ochroną gatunkową. Oznacza to, że zabronione jest nie tylko płoszenie i chwytanie ptaków, ale też niszczenie ich gniazd i miejsc lęgowych — w tym szczelin w ścianach budynków, gdzie jerzyki regularnie gniazdują.

Szczególnie istotne jest to przy remontach elewacji. Wiele kolonii jerzyków ginie właśnie podczas prac budowlanych wykonywanych w sezonie lęgowym (maj–sierpień). Właściciel budynku ma obowiązek sprawdzić obecność lęgów i uzyskać stosowne zgody przed przystąpieniem do robót.

Wieszanie budek lęgowych to jeden ze sposobów na kompensację utraconej przestrzeni lęgowej po ociepleniu budynku — i coraz częściej staje się warunkiem wydania pozwolenia na remont.