Grusza polna (Pyrus pyraster). Uprawa dzikiej gruszy i ulęgałki

Polne grusze, niegdyś tak popularne, znikają z miedz - w Polskim krajobrazie spotyka się je coraz rzadziej.
Dzika grusza jest długowieczna - dożywa w zdrowiu kilkuset lat. Dzika grusza jest długowieczna - dożywa w zdrowiu kilkuset lat. Fot. BLICKWINKEL / ALAMY

Dzika grusza niegdyś popularna dziś rarytas

Pod gruszą miło się wypoczywa. Drzewo daje przyjemny cień, a jego aura jest przyjazna dla człowieka. Chciałoby się chociaż w wakacje poleżeć w cieniu polnej gruszy "na dowolnie wybranym boku" i mieć święty spokój, jak śpiewała Maryla Rodowicz. Niestety, widok żniwiarzy odpoczywających na miedzy pod gruszą odchodzi w przeszłość - drzewo to, jeszcze nie tak dawno pospolite, dziś stało się w Polsce rzadkością. A szkoda...

Malownicze grusze spotykane niekiedy w małych miasteczkach są pozostałością okazów  rosnących dawniej licznie na miedzach. Malownicze grusze spotykane niekiedy w małych miasteczkach są pozostałością okazów rosnących dawniej licznie na miedzach. Fot. wikimedia

Grusza polna (Pyrus pyraster) atrakcyjna przez cały rok

W Europie występuje około 20 gatunków dzikich grusz. Grusza polna (Pyrus pyraster), zwana popularnie dziką lub ulęgałką, to nasz rodzimy gatunek, a zarazem jedna z prababek grusz uprawnych. Ma charakterystyczne, małe okrągłe listki i osadzone na długich szypułkach drobne, również okrągłe, twarde zielonobrunatne owocki, które tracą cierpki smak dopiero po leżakowaniu (uleżeniu się - stąd ludowa nazwa). Trudno jednak zobaczyć "rasową" ulęgałkę, gdyż jest wiatropylna i łatwo krzyżuje się z innymi gruszami.

Podobna do niej grusza pospolita (Pyrus communis) to zdziczała forma grusz uprawnych o wielu zmiennych cechach. Dzikie grusze wyglądają swojsko, są wysokie (dorastają nierzadko do 20 m) i malownicze. Korony mają na ogół nieregularne, utworzone z małych, sztywnych i błyszczących listków. Grusze są krewniaczkami róż - podobnie jak one należą do rodziny różowatych (Rosaceae). Ich młode gałązki są cierniste. Na początku maja drzewa pokrywają się mnóstwem białych, intensywnie pachnących kwiatów, do których przylatują owady. W gęstwinie czarnych gałązek gruszy bezpiecznie czują się ptaki, które chętnie się tu gnieżdżą. Jesienny wizerunek drzewa także wart jest uwagi - przybiera ono wtedy odcienie złota i pomarańczy.

Grusza drobnoowocowa systematycznie formowana pozwala tworzyć zielone ściany, szpalery, bryły i żywopłoty. Grusza drobnoowocowa systematycznie formowana pozwala tworzyć zielone ściany, szpalery, bryły i żywopłoty. Fot. shutterstock

Grusza polna (Pyrus pyraster) - drzewo wytrzymałe i długowieczne

Dzikie grusze oprócz urody cechuje niezwykła wytrzymałość i długowieczność. Te drzewa mogą rosnąć nawet na marnej glebie setki lat, głęboko zagłębiając się w nią palowymi korzeniami. Potrafią przetrwać susze i silne wiatry. Jedyne, czego naprawdę potrzebują, to słońce.

Grusze to jedne z najstarszych drzew owocowych. Od tysięcy lat są związane z człowiekiem. Wiemy, że ich uprawą zajmowali się już starożytni. A obecnie hodowcy metodą krzyżówek i selekcji starają się stworzyć odmiany o dużych i smacznych owocach. Rosnące w sadach grusze domowe (jest ich na świecie około 5 tysięcy) są jednak mniej odporne na trudne warunki i choroby niż te dzikie.

Grusza drobnoowocowa, kwiaty Grusza drobnoowocowa, kwiaty Fot. shutterstock

Grusza polna (Pyrus pyraster) to doskonałe drzewo do ogrodu ekologicznego

Jeśli na Twojej działce rośnie polna grusza, zachowaj ją! To cenny elementem ekosystemu. Jako mieszkanie i żywiciel wielu drobnych istot ma istotny wpływ na zachowanie bioróżnorodności. Cierniste dzikie grusze to ponadto efektowne drzewa ozdobne, nadające się do sadzenia w założeniach krajobrazowych, jako pojedyncze okazy lub element naturalnych wysokich obronnych żywopłotów.

Grusze dają sobie radę także w trudnych warunkach miejskich. Wyhodowane ostatnio odmiany o wąskich pokrojach i niewielkiej ilości owocków sadzi się przy ulicach ze względu na ładne kwiaty i przebarwiające się liście. Ciekawostką jest szczepiona na podkładce gruszy pospolitej grusza wierzbolistna dostępna także w formie zwisłej.

Niektóre stare okazy dzikich grusz mają status pomników przyrody. Warto odwiedzić np. wieś Samborzec w okolicach Sandomierza, by zobaczyć polną gruszę Żeromskiego (pod którą podobno często przesiadywał pisarz), czy wybrać się do miejscowości Lisa Młyn w okolicach Brodnicy, by podziwiać ponad 200-letnią gruszę zwaną Napoleońską.

Także drewno gruszy jest piękne i cenne. Czerwonobrązowe, o gęstych słojach, nadaje się do intarsjowania, toczenia, budowy instrumentów muzycznych i produkcji fajek. n

Grusza wierzbolistna, owoce Grusza wierzbolistna, owoce Fot. Ewa Narkiewicz

Ulęgałki to smaczne owoce dzikiej gruszy

Ostatnio powraca moda na wytworne przystawki, marynaty i sosy przyrządzane według dawnych przepisów z owoców dzikiej gruszy. Kłopot w tym, że coraz trudniej o ulęgałki o charakterystycznym smaku.

Ciekawa jest też podobna do oliwnika grusza wierzbolistna (Pyrus salicifolia) o wąskich listkach, dostępna m.in.w formie zwisłej 'Pendula'. Ciekawa jest też podobna do oliwnika grusza wierzbolistna (Pyrus salicifolia) o wąskich listkach, dostępna m.in.w formie zwisłej 'Pendula'.

Specjalne odmiany dzikiej gruszy do małych miejskich ogrodów

Na potrzeby zieleni miejskiej i mniejszych ogrodów wyhodowano krzyżówki grusz drobnoowocowych o mniejszych rozmiarach, wąskim pokroju i niemal pozbawione owoców.

Zdjęcie powyżej: Warte uwagi są 'Chanticleer'

 Fot. shutterstock

Zdjęcie powyżej: amerykańska 'Red Spire' (3) dorastające do 8-12 m i wspaniale przebarwiające się jesienią.

Więcej o: