Ogród francuski mistrza kompozycji Le Nčtre

tekst i zdjęcia: Andrzej PIEŃKOS

W dziejach kultury rzadko zdarzało się, by jedna osoba określała styl i epokę. André Le Netre stworzył tzw. ogród francuski, uważany za jedno ze szczytowych osiągnięć europejskiej sztuki nowożytnej.

FRANCJA OGROD BAROKOWY FORMOWANIE STRZYZENIE CIECIE TOPIAR TOPIARY FORMA TOPIARYCZNA BOSKIET OS WIDOKOWAFOT. ANDRZEJ PIENKOSSLAJD MALYPUBLIKACJA OGRODY NR 2 (58) - 2.2004
Kolosalne topiary (strzyżone geometrycznie drzewa) były doskonałym środkiem do osiągnię-cia wrażenia skali. Umiejętne poprowadzenie ich linii wzdłuż osi kompozycyjnej pozwalało płynnie "regulować" rozmiary ogrodu.
Fot. Andrzej Pienkos




Żył przez niemal całe stulecie i umarł wraz z XVII wiekiem, w 1700 r. Był rówieśnikiem Kartezjusza i Pascala. Widział triumfy Moliera i Racine'a, tworzył nawet architektoniczno-ogrodowe tło dla ich spektakli. Panował nad królestwem ogrodów równie długo, jak Ludwik XIV nad królestwem Francji; a nawet dłużej, bo styl Le Netre'a dominował w europejskich ogrodach jeszcze kilkadziesiąt lat po jego śmierci. Kolejni nadworni artyści i architekci odchodzili, zmieniali się dworscy ministrowie, zaś Le Netre nie miał następcy ani rywala.

Ogrodnicy z Tuileries

Pochodził z rodziny ogrodników: jego ojciec opiekował się ogrodami Tuileries w Paryżu, dlatego też André wychował się przy tej królewskiej rezydencji i mógł nieustanne śledzić przemiany całego założenia. Malarstwa uczył się u Simona Voueta (wybitnego malarza francuskiego baroku), po czym otrzymał funkcję ogrodnika królewskiego i opiekę nad Tuileries. Wielka kariera Le Netre'a i zarazem tzw. styl Ludwika XIV w architekturze i zdobnictwie rozpoczęły się w 1656 r. od realizacji Vaux-le-Vicomte - wspaniałej rezydencji głównego ministra królewskiego Nicolasa Fouqueta. Paradoksalnie, Foquet przypłacił niełaską i więzieniem splendor swojej siedziby, a zazdrosny król przejął jej wzór i twórców do realizacji Wersalu. Odtąd Le Netre stał się nie tylko głównym twórcą ogrodów Ludwika XIV, ale i jednym z autorów tego sposobu artystycznego myślenia, który ówczesna Francja miała narzucić światu.

Epoka wielkich ogrodów

Równolegle do wielkiego parku w Wersalu, Le Netre pracował przy kształtowaniu ogrodów rezydencji królewskich w okolicach Paryża: Saint-Germain-en-Laye ze słynnym tarasem widokowym, Fontainebleau czy Marly z najwspanialszymi we Francji urządzeniami wodnymi. Projektował także siedziby krewnych i ministrów króla, np. Chantilly, Saint-Cloud, Sceaux i Meudon. Rozwijając wzory włoskich i francuskich renesansowych ogrodów geometrycznych, Le Netre nadał im prawdziwie monumentalną skalę. Z geometrii uczynił zasadę ładu rządzącego całym założeniem, wprowadził śmiałe rozwiązania perspektywiczne. Aby ukazać absolutny porządek panujący w naturze, swoje ogrody komponował osiowo, z czytelnym podziałem na strefy roślinności niskiej i wysokiej. Przy klasycznej dominacji układów jasnych i regularnych, potrafił też mistrzowsko stosować charakterystyczne dla baroku kontrasty: skali, koloru, światła i cienia, a także efekty iluzji przestrzennych.

Wersal - serce Francji

Arcydziełem Le Netre'a i całej jego epoki są monumentalne ogrody Wersalu. Od lat 60-tych do 90-tych XVII w. kształtował je we współpracy z kilkoma wybitnymi architektami, rzeźbiarzami, głównie Charles'em Le Brunem - autorem wystroju królewskiego pałacu. Ta jedna z największych inwestycji nowożytnej Europy przede wszystkim poraża skalą. Jednak z rozrzutności narzuconej wolą Ludwika XIV, Le Netre potrafił uczynić wielkość - pojmowaną jako środek wyrazu sztuki ogrodowej. Tylko on, bowiem ani architektura, ani wystrój wnętrz Wersalu nie osiągają tej klasy artystycznej co ogrody.

Rezydencję króla Francji naśladowano przez cały wiek XVIII, w krajach niemieckich i w Polsce, w Hiszpanii i we Włoszech. Pod wpływem Le Netre'a powstało kilka wielkich europejskich założeń ogrodowych - Caserta koło Neapolu, "podlaski Wersal" Branickich w Białymstoku, carski Peterhof pod Petersburgiem, Drottningholm w Szwecji i Het Loo w Holandii, a także liczne parki Wiednia, Monachium i innych miast niemieckich. Le Netre wpłynął też na angielskie ogrody regularne, zanim na Wyspach wybuchła wielka rewolta przeciw jego stylowi, z której zrodziły się parki krajobrazowe XVIII wieku.

Ogrodnik, architekt czy malarz?

W twórczości Le Netre'a nie chodziło o podporządkowanie kompozycji architekturze, ale o całościowe stworzenie wizerunku rezydencji, w której pałac był tylko częścią wielkiego kompleksu tarasów, schodów, basenów, kanałów, rzeźb, szpalerów drzew. Osie kompozycji pomyślane były w skali nieomal kosmicznej. Trudno się oprzeć wrażeniu, że przynajmniej dwie z nich: wersalska i paryska (wyprowadzona z Tuileries, i przekształcona później w Pola Elizejskie) w ogóle się nie kończą... Niestety, niewiele dzieł Le Netre'a przetrwało do dziś w stanie, który pozwalałby w pełni rozumieć i docenić jego geniusz.

Wizjoner

kompozycja barokowego ogrodu wydaje się być gwałtem na naturze. Ogród francuski XVII w. jest jednak próbą ukazania boskich, niezmiennych praw w dzikim, zmiennym świecie natury. Późniejsi osiemnastowieczni krytycy zimnej regularności i abstrakcyjnego myślenia Le Netre'a przeciwstawiali jego koncepcjom tzw. parki krajobrazowe. Były one jednak w istocie równie sztuczną kreacją. Jedną z nich można jeszcze dzisiaj podziwiać nawet w Wersalu, gdzie żywioł "naturalnego" parku sąsiaduje z geometrią Le Netre'a (w zespole Hameau i Petit Trianon). Trudno porównywać te dwa światy ogrodów; wydaje się jednak, że we Francji nigdy już nie pojawił się równie natchniony wizjoner tej sztuki.

Zdjęcie Nowodvorski KIBO M 5161Zdjęcie OŚWIETLENIE OGRODOWE 20 LAMPKI LEDOWE 56333Zdjęcie POLNED 4004601
Nowodvorski KIBO M 5161 OŚWIETLENIE OGRODOWE 20 LAM... POLNED 4004601
Porównaj ceny »Sprawdź ceny »Sprawdź ceny »
źródło:Okazje.info






Skomentuj:

Ogród francuski mistrza kompozycji Le Nčtre