Zaskroniec zwyczajny. Nie bójcie się zaskrońca

dr Andrzej G. Kruszewicz
14.06.2016 09:03
A A A
Zaskroniec jest doskonałym pływakiem - pływa z głową uniesioną nad powierzchnią. Potrafi także nieźle nurkować.

Zaskroniec jest doskonałym pływakiem - pływa z głową uniesioną nad powierzchnią. Potrafi także nieźle nurkować. (Fot. Shutterstock: Czesznak Zsolt)

Zaskroniec to wąż całkowicie niegroźny, a bardzo pożyteczny. Niestety, nasz atawistyczny strach przed tym, co pełza, często bierze górę nad rozsądkiem...
Kto ma ogród nad stawem lub rzeką albo wybudował duże oczko wodne, ten ma spore szanse poobserwować te niezwykłe i, niestety, coraz rzadsze zwierzęta. Zaskrońce pływają, polują na żaby wśród nadwodnych roślin, a w słoneczne dni chętnie wygrzewają się na brzegu. Nie należy ich jednak brać do ręki, bo to dla nich ogromny stres. Zagrożone uciekają, kryjąc się w wodzie lub w gęstych zaroślach, a osaczone starają się przestraszyć przeciwnika, sycząc i unosząc przednią cześć ciała. Gdy to nie pomaga, wyrzucają cuchnącą wydzielinę z gruczołów odbytowych lub udają martwe, przewracając się na grzbiet. Jak wszystkie gady i płazy w Polsce zaskrońce objęte są ochroną, więc straszenie ich, przemieszczanie i odławianie jest niezgodne z prawem i podlega karze.

ZASKROŃCE SĄ NIEGROŹNE, WRĘCZ BEZBRONNE

Dzięki receptorom w górnej szczęce i na języku zaskroniec może odbierać bodźce zapachowe i tropić ofiary, a także rozpoznać, czy wykryty obiekt to zagrożenie, czy pokarm. Rozdwojony język wbrew ludowym przekazom nie ma związku z jadem. Zaskrońce nie są jadowite i nie kąsają, nawet gdyby je wziąć do ręki. Najchętniej schodzą z drogi. Kto więc nie chce stanąć z nimi oko w oko, niech chodzi, tupiąc. Tym sposobem ostrzeże te gady, które wprawdzie są głuche jak pień, ale doskonale wyczuwają drgania podłoża.

ZASKRONIEC - JAKA PŁĘĆ?

Samice zaskrońców są wyraźnie większe od samców. Mogą mieć nawet 2 m długości! Samce nie przekraczają metra i są smuklejsze. Niemal 1/4 długości ciała stanowi ogon, u dorosłych osobników zakończony rogowym stożkiem. U nasady ogona samców ukrywają się aż dwa narządy kopulacyjne pokryte haczykowatymi wyrostkami. Ten drugi to "żelazna rezerwa" na wypadek utraty męskości - a to wcale nierzadkie. Podczas aktu płciowego najeżony penis na tyle mocno wczepia się w kloakę samicy, że w razie konieczności ucieczki łatwiej go oderwać od ciała właściciela niż partnerki.

DŁUGIE GODY ZASKROŃCÓW

Gody zaskrońców zaczynają się zaraz po przebudzeniu z zimowego snu, zwykle w drugiej połowie kwietnia, gdy kwitną tarniny. Gady najpierw wygrzewają się w promieniach słońca, a potem zaczynają szukać osobników płci przeciwnej. W używanych od lat miejscach zimowego snu gromadzą się dziesiątki zaskrońców. Szczęśliwy obserwator przyrody może w słoneczny, ciepły dzień zobaczyć tam istne kłębowisko wijących się w miłosnych uściskach gibkich ciał. To niezapomniane widowisko. Kopulacja zaskrońców może trwać od pół do ponad półtorej godziny. Samiec najpierw nerwowo owija się wokół samicy, a później splata się z nią tylną częścią ciała.

Po 6-8 tygodniach (zwykle na przełomie czerwca i lipca) samica składa jaja - może być ich nawet ponad 30. Na gniazdo wybiera miejsce wilgotne i ciepłe, zapewniające temperaturę 25-30°C. Idealne są zaniedbane pryzmy kompostowe, sterty siana lub liści, zwały trocin pod lasem czy wilgotny torf na nasłonecznionym brzegu zbiornika wodnego.

Inkubacja jaj trwa 8-9 tygodni. Młode przychodzą na świat pod koniec sierpnia. Przerywają skórzastą skorupkę i wydostają się ku światłu. Mają zaledwie kilkanaście centymetrów długości i są niewiele grubsze od sznurowadła. Przed jesienią muszą nabrać sił, aby przetrwać długą hibernację. Nie wszystkim się to udaje.

NAJWIĘKSZE ZAGROŻENIA DLA ZASKROŃCÓW

Wrogami zaskrońców są jeże, bociany, myszołowy i różne gadożery. Dorosłe osobniki często tracą życie pod kołami aut, gdyż poszukując ciepła, chętnie wylegają na słoneczne leśne drogi. Młode padają ofiarą psów, kotów i ostrzy kosiarek. Węże nierzadko giną też z ręki człowieka ulegającego wrodzonemu lękowi przed tym, co się wije. Największym zagrożeniem jest jednak zanikanie odpowiednich dla nich siedlisk. Dlatego nie przeszkadzajmy zaskrońcom zamieszkującym nasz ogród, a w słonecznym zakątku stwórzmy im miejsce odpowiednie do składania jaj, np. usypując pryzmę liści i skoszonej trawy przykrytą luźną warstwą gałęzi.

Czy wiesz,że...

Zaskroniec w czasach historycznych uważany był za święte zwierzę, które przynosi pomyślność. Żółte plamy z tyłu głowy kojarzono z koroną - uznawano go więc za mitycznego króla węży.

ZASKROŃCE I ŻMIJE - JAK JE ODRÓŻNIĆ

Te gatunki nadal są mylone, co dla niegroźnych zaskrońców bywa fatalne w skutkach. Tymczasem wcale nietrudno je rozróżnić.

ZASKRONIEC

- przebywa zwykle nad wodą;

- ma z tyłu głowy (za skroniami - stąd jego nazwa) żółte plamy;

- może być zabarwiony szaro, szarozielono, jasnobrązowo, brązowoczarno - na tym tle po bokach grzbietu widoczne są jasne plamki;

- jest dłuższy i smuklejszy;

- ma wyłupiaste żółtawe oczy o okrągłych źrenicach.

ŻMIJA

- preferuje miejsca suche;

- nie ma żadnych jasnych plam na głowie;

- jest ciemno zabarwiona, a przez jej grzbiet przebiega wyraźny czarny zygzak (ale są też osobniki jednolicie czarne); stosunkowo nieduża, jej ciało jest bardziej krępe niż zaskrońca;

- tęczówki żmij są czerwonawe, a źrenice pionowe.



Czy wiesz, że...

W październiku zaskrońce zapadają w sen zimowy, który trwa z reguły do marca lub kwietnia.



Zobacz także
  • MIMO DOSKONAŁEGO PRZYSTOSOWANIA DO ŚRODOWISKA zajęcy ubywa. Główną tego przyczyną są zmiany, jakie człowiek wywołał w środowisku, zagospodarowując lasy i łąki, gdzie zające mogły się schronić i znajdować pożywienie. Czujny jak zając
  • Jeż europejski Jeż - jak zwabić go do ogrodu?
  • Gęsi Co zamiast psa w ogrodzie. Uwaga! Zła gęś

e-ogrody na wideo

Komentarze (6)
Zaloguj się
  • avatar

    monika.libra36

    Oceniono 9 razy 9

    "Wszystko mija, nawet najdłuższa żmija". Stanisław Jerzy Lec

  • avatar

    ptak_dodo

    Oceniono 8 razy 4

    chroniony - bo rzadki, bo wszystkie gady i płazy są chronione. i słusznie.

    ale o co chodzi z tą pożytecznością (pomijając, że określenia szkodliwy / pożyteczny są mocno dyskusyjne)? cierpimy w Europie na plagę żab i ryb?
    już prędzej żmiję można by tak określić, bo poluje głównie na gryzonie.

  • avatar
  • avatar

    2florek

    Oceniono 9 razy -3

    czy zaskroniec moze atakować człowieka? Miałem bardzo dawno taką sytuacje w lesie. wydaje mi sie ze to był zaskroniec. Bo był czarny i miał żółte plamki z tyłu głowy. Wiec wygada ze to był zaskroniec i tak zawsze uważałem. Ale po przeczytaniu tego artykułu juz nie wiem. Bo ten waż pomimo ze odciągałem go długim patykiem na bok ten przez cały czas na mnie napierał i szedł raczej pełzał w moja stronę. Był przy tym bardzo natrętny.Musiałem w końcu ustąpić i odszedłem w drugą strone. Nadmienie że był to środek lasu sosnowego. Daleko od wody i pola. Teren suchy chodz jesień.

  • avatar

    cezar85

    Oceniono 5 razy -3

    myślałem, że to artykuł o doktorze Abdulu

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE