Osprzęt elektryczny: pstryk i wszystko jasne

Tekst Robert Olszewski

Wybór i zakup osprzętu elektrycznego tylko z pozoru jest prostą sprawą. Ogromna oferta różnego typu łączników i gniazd w połączeniu z bezlikiem informacji internetowych z pewnością w tym nie pomagają.

gniazda i łączniki, sprzęt elektryczny
Osprzęt elektroinstalacyjny, czyli gniazda i włączniki, często traktujemy po macoszemu. Niesłusznie, bo ma on wpływ nie tylko na wygląd pomieszczeń, ale i na komfort użytkowania wielu urządzeń i instalacji.
Fot. Berker/Hager
Cena jest, oczywiście poza estetyką, jednym z najważniejszych kryteriów, które mają wpływ na nasze wybory przy zakupie osprzętu elektroinstalacyjnego. Umownie łączniki i gniazdka można podzielić na cztery segmenty cenowe:

niski - cena do ok. 8 zł za element,

średni - koszt łącznika lub gniazda waha się pomiędzy 9 a 20 zł,

wysoki - w zakresie 21-60 zł,

premium - łącznik lub gniazdko kosztuje powyżej 60 zł. Górnej granicy nie ma - jeden element w tej klasie może kosztować nawet ponad tysiąc złotych.

Czym zatem łącznik za 5 zł różni się od tego za 150 zł? Możliwością skutecznego włączania i wyłączania oświetlenia na pewno nie. Różnice w mniejszym stopniu dotyczyć mogą wyglądu, w większym zaś materiałów, z których są wyprodukowane, rozwiązań zastosowanych w mechanizmach, a także dodatkowych funkcji (np. wbudowane oświetlenie LED).

Mechaniczne czy elektroniczne

W sprzedaży dostępne są obecnie łączniki mechaniczne i elektroniczne (sensorowe). W klasycznych konstrukcjach, aby włączyć i wyłączyć światło, trzeba nacisnąć klawisz lub dźwignię; do regulacji jego natężenia służy natomiast pokrętło lub suwak. W modelach elektronicznych klawisze zastępuje gładka płytka (najczęściej szklana) i zamontowane pod nią czujniki (sensory), które pozwalają sterować światłem jak nowoczesnym telefonem - przez dotyk i przesunięcie palcem w odpowiednich miejscach płytki. Łączniki sensorowe produkowane są również w wersjach do sterowania np. żaluzjami, ogrzewaniem itd. Ceny łączników sensorowych wahają się obecnie od kilkudziesięciu do kilkuset złotych za sztukę.

Materiały

Kwestie estetyczne to rzecz gustu, ale na wygląd osprzętu wpływają materiały użyte do jego wytworzenia. Standardowo łączniki, gniazdka, ramki i inne elementy wykonane są z tworzyw sztucznych - najczęściej termoplastycznych oraz utwardzanych duroplastów. Nie zagłębiając się we właściwości fizyczne tych materiałów, warto wspomnieć, że odpowiednie tworzywo decyduje, czy "plastik" będzie odporny na zarysowania, czy ma odcień matowy lub połysk.

Są lepsze i gorsze tworzywa sztuczne, te lepsze używane są do produkcji łączników i gniazd pozycjonowanych w wyższych segmentach, co sprawia, że są bardziej odporne na uszkodzenia mechaniczne i działanie promieniowania UV (nie żółkną pod wpływem słońca).

Oprócz łączników z tworzywa producenci oferują osprzęt wykonany w całości z innych materiałów, takich jak stal nierdzewna, aluminium, szkło, porcelana, drewno, skóra czy materiały typu solid surface (np. corian). Często też łączą materiały - np. tworzywo i szkło. Tego typu produkty dostępne są w segmencie wysokim oraz premium. W niższych segmentach często tworzywo imituje szlachetniejsze materiały.

Osprzęt elektryczny modułowy

Współczesny osprzęt sprzedawany jest często w postaci modułów do dość dowolnego łączenia. Podstawą są ramki, w których montuje się poszczególne łączniki, gniazda i inne elementy systemu. Dostępne są zarówno ramki wykonane z tego samego materiału co klawisz i w tym samym kolorze, lub łączone w kolorystyczne zestawy. Dostępne są też kombinacje z ramkami wykonanymi z barwionego szkła, kamienia, skóry, metalu, a także - dla najbardziej wyrafinowanych gustów - np. ze złota, oklein egzotycznego drewna. Taka ramka znacząco wpływa na cenę łącznika czy gniazdka. Może się zdarzyć, że w ofercie producenta zwykły łącznik w ramce z tworzywa będzie kosztował np. 15 zł, a ten sam łącznik ze szklaną ramką - już 130 zł.

Obecnie łączniki i gniazdka montuje się w ramkach wielokrotnych, mieszczących od dwu do nawet sześciu elementów. Są też serie osprzętu, których elementy - dzięki złączom i listwom maskującym - można łączyć w dowolne zestawy.

Takie rozwiązania są potrzebne, bo współczesny osprzęt to nie tylko łączniki i gniazda elektryczne, ale również gniazda telefoniczne, komputerowe, głośnikowe, HDMI, USB, ściemniacze, regulatory temperatury, sterowniki rolet i markiz. Dawniej, tam gdzie była potrzeba zastosowania kilku elementów, montowało się obok siebie kilka pojedynczych łączników lub gniazd. Ramki wielokrotne rozwiązały ten problem.

Rodzaje łączników

Podstawowe typy łączników, znajdujące się w każdej serii wzorniczej, to modele pojedyncze, świecznikowe, schodowe, podwójne schodowe oraz krzyżowe. Nazwy te mówią, w jaki sposób i z jakiego miejsca możemy dzięki nim zapalać oraz gasić światło (ich zastosowanie opisujemy w ramce poniżej).

Zwykłe łączniki można - w pewnych sytuacjach - zastąpić ściemniaczami. Warto o tym pomyśleć, bo regulacja natężenia światła nie tylko pozwala oszczędzać energię, ale również buduje odpowiedni nastrój (na przykład podczas oglądania filmów czy jedzenia posiłków).

Dostępne są także modele z czujnikami ruchu, które automatycznie włączają i wyłączają oświetlenie, gdy ktoś wchodzi do pomieszczenia. A te wyposażone w czujniki zmierzchowe, reagują automatycznie na zapadający zmierzch i wschód słońca, odpowiednio włączając i wyłączając podłączone do nich lampy (to dobre rozwiązanie do oświetlenia przed domem). Zastosowanie wybranego łącznika wymaga odpowiednio zaplanowanej i rozprowadzonej instalacji elektrycznej.

Łączniki do różnych zadań

Zanim wybierzemy serię osprzętu, która odpowiada nam wzorniczo, sprawdźmy, jakie elementy wchodzą w jej skład - np. ściemniacze, czujniki ruchu, regulatory temperatury, gniazda głośnikowe, telefoniczne, komputerowe itd. Pamiętajmy też o gniazdach i łącznikach o stopniu ochrony IP44, które przeznaczone są do łazienek i innych wilgotnych pomieszczeń (ich zastosowanie dyktują obowiązujące normy).

Pojedynczy, jednobiegunowy(zdjęcie) - służy do sterowania oświetleniem znajdującym się w jednym obwodzie elektrycznym.

Pojedynczy dwubiegunowy(zdjęcie) - przeznaczony do łączenia i rozłączania dwóch obwodów elektrycznych (np. gdy wymagają tego przepisy).

Świecznikowy(zdjęcie) - zwany inaczej dwuklawiszowym (lub dwusensorowym), służy do włączania i wyłączania oświetlenia znajdującego się w dwóch niezależnych obwodach elektrycznych (na przykład w 8-żarówkowym żyrandolu za pomocą łącznika świecznikowego możemy osobno włączać wszystkie żarówki lub tylko cztery z nich).

Schodowy(zdjęcie) - może być jedno- lub dwuklawiszowy; takie łączniki montuje się w parze w jednym obwodzie, co pozwala włączać światło na parterze, a wyłączać je na wyższej kondygnacji i odwrotnie.

Krzyżowy(zdjęcie) - montuje się go w obwodzie elektrycznym pomiędzy dwoma łącznikami schodowymi, co umożliwia stosowanie systemu schodowego na kilku kondygnacjach.

Przycisk zwierny(zdjęcie) - potocznie nazywany jest dzwonkowym, bo po przyciśnięciu klawisza podłączone do niego urządzenie włącza się, a po jego zwolnieniu wyłącza. W bardziej zaawansowanych instalacjach elektrycznych można go używać do sterowania oświetleniem (na przykład krótkie przyciśnięcia włączają i wyłączają lampy, dłuższe przyciskanie powoduje natomiast regulację natężenia świata).

Sposób montażu

Łączniki i gniazda produkowane są w wersji przeznaczonej do montażu natynkowego lub podtynkowego. Ten drugi sposób jest najbardziej rozpowszechniony. Wymaga on zastosowania osadzanych w ścianie puszek instalacyjnych. W każdej z nich mocuje się odpowiedni mechanizm łącznika, potem klawisz, a na końcu ramkę.

Gniazda i łączniki natynkowe są fabrycznie kompletowane z puszkami. Mocuje się je do ściany i doprowadza do nich przewody. Stosowane są głównie w garażach i piwnicach.

Gniazda elektryczne

Zgodnie z przepisami wszystkie montowane obecnie gniazda muszą być wyposażone w uziemienie. Są to gniazda typu E (z bolcem), F (z zaciskami systemu schuko) lub E/F (z bolcem i zaciskami). W sklepach wciąż dostępne są modele bez uziemienia, ale można je montować tylko w starych, dwuprzewodowych instalacjach.

Ważną sprawą w gniazdach są tzw. przesłony torów prądowych, powszechnie znane jako zabezpieczenie przed dziećmi. Stosowane są tu dwa rozwiązania. Pierwsze polega na tym, że otwory w gniazdku mają specjalne zapadki, które odblokowuje się tylko przez włożenie wtyczki pod odpowiednim kątem. Drugie, to specjalna blenda lub wtyczka, którą zaślepia się nieużywane gniazda.

Tego typu rozwiązanie powoli staje się standardem u prawie wszystkich producentów, choć niektórzy w tanich seriach oferują gniazda bez przesłon.

Zapisz się na NEWSLETTER. Co tydzień najnowsze wiadomości o budowie, remoncie i wykańczaniu wnętrz w Twojej poczcie e-mail: Zobacz przykład





Skomentuj:

Osprzęt elektryczny: pstryk i wszystko jasne