Jak projektować wnętrza w kamienicach i starych budynkach?

Szacunek do tradycji, odwaga w aranżacji

Projektowanie wnętrza w kamienicy zawsze zaczynam od uważnego przyjrzenia się temu, co już istnieje. Paradoksalnie największą wartością często są elementy ukryte pod warstwami kolejnych remontów – drewniany parkiet, oryginalna stolarka, sztukaterie czy cegła. To one nadają wnętrzu charakter, którego nie da się odtworzyć nowymi materiałami. Nie jestem jednak zwolenniczką zachowywania wszystkiego za wszelką cenę. O ile historyczne detale warto chronić, o tyle dawny układ funkcjonalny często nie przystaje do współczesnego sposobu życia. Dzięki dzisiejszym technologiom możemy otwierać przestrzeń, poprawiać komunikację czy tworzyć wygodne strefy dzienne, nie odbierając wnętrzu jego charakteru. Dla mnie najlepszy projekt to taki, który szanuje historię budynku, ale nie zmusza mieszkańców do życia według zasad sprzed stu lat.

Jak łączyć stare elementy z nowoczesnym wyposażeniem?

Najbardziej lubię wnętrza, w których stare i nowe nie konkurują ze sobą, lecz wzajemnie się podkreślają. Historyczna architektura tworzy wyjątkową bazę, ale nie oznacza, że całe wnętrze musi być urządzone w jednym stylu. Wręcz przeciwnie – to właśnie ona daje swobodę, by wprowadzać współczesne meble, odważne kolory, sztukę czy designerskie oświetlenie. Często powtarzam inwestorom, żeby nie bali się kupić wymarzonej kolorowej sofy tylko dlatego, że mieszkają w kamienicy. Jeśli wnętrze jest dobrze zaprojektowane, takie elementy nie odbierają mu charakteru – one pokazują, kto w nim mieszka. Dobrze zaprojektowane wnętrze nie powinno udawać, że zatrzymało się w czasie. Powinno opowiadać historię budynku, jednocześnie pozostawiając miejsce na historię jego mieszkańców.

Katarzyna Kesling / Purple Pracownia Projektowania Wnętrz / IG: purple_pracownia

Najczęstsze wyzwania techniczne

Remont starego mieszkania niemal zawsze wiąże się z niespodziankami. Oprócz nierównych ścian czy podłóg często trzeba zmierzyć się z przestarzałymi instalacjami elektrycznymi i wodno-kanalizacyjnymi, zużytymi materiałami budowlanymi oraz technologiami, które nie odpowiadają dzisiejszym standardom. Wyzwaniem bywa również wprowadzenie rozwiązań, które dziś uznajemy za oczywiste – klimatyzacji, wentylacji mechanicznej czy nowoczesnych systemów ogrzewania – bez naruszania historycznego charakteru budynku. Dlatego przed rozpoczęciem prac warto wykonać dokładną inwentaryzację i założyć w budżecie rezerwę na nieprzewidziane wydatki. W kamienicach elastyczność jest równie ważna jak dobry projekt – często to właśnie ograniczenia prowadzą do najbardziej przemyślanych rozwiązań. Kamienice uczą też pokory. Zamiast walczyć z ich niedoskonałościami, często lepiej potraktować je jako część charakteru wnętrza. To właśnie one sprawiają, że każde takie mieszkanie jest niepowtarzalne.

Katarzyna Kesling / Purple Pracownia Projektowania Wnętrz / IG: purple_pracownia

Z poszanowaniem historii

Zawsze zaczynam od odpowiedzi na pytanie, co w danym wnętrzu stanowi o jego tożsamości. W kamienicach często są to oryginalne parkiety, stolarka drzwiowa, sztukaterie, piece czy proporcje samych pomieszczeń. Jeśli ich stan na to pozwala, warto je zachować i potraktować jako punkt wyjścia do projektu. Nie chodzi o zachowanie wszystkiego za wszelką cenę, ale o świadome wydobycie elementów, które opowiadają historię budynku i nadają wnętrzu autentyczny charakter.

Jak łączyć stare elementy z nowoczesnym wyposażeniem?

Najciekawsze wnętrza powstają wtedy, gdy nowe elementy nie próbują udawać starych, a historyczne detale nie stają się jedynie dekoracją. Lubię zestawiać autentyczną architekturę z prostymi, współczesnymi formami i naturalnymi materiałami. Dzięki temu przestrzeń pozostaje spójna, ponadczasowa i zachowuje swój charakter. Projektując, nie staramy się rywalizować z architekturą budynku, lecz podkreślać jej wartość i tworzyć wnętrza odpowiadające współczesnemu stylowi życia. Ważne jest dla mnie również to, aby przestrzeń wchodziła w relację z obiektami, które się w niej znajdują. Szczególną rolę odgrywają sztuka, design vintage oraz wyjątkowe przedmioty – nie są jedynie dodatkami, ale elementami budującymi dialog z wnętrzem i nadającymi mu indywidualny charakter. Dobrze zaprojektowane wnętrze nie powinno dominować nad architekturą budynku. Powinno wydobywać jej charakter i sprawiać, że historia tego miejsca naturalnie spotyka się ze współczesnym sposobem życia.

Dobre przygotowanie przed remontem

Remonty starych budynków niemal zawsze niosą ze sobą niespodzianki. Dopiero podczas prac odkrywamy rzeczywisty stan konstrukcji, instalacji czy warstw wykończeniowych. Często trzeba znaleźć kompromis między współczesnymi wymaganiami technicznymi a zachowaniem oryginalnej substancji budynku. Dlatego kluczowe są doświadczenie, elastyczność i dobra współpraca z wykonawcami. To właśnie na budowie zapada wiele decyzji, które mają największy wpływ na końcowy efekt projektu.

Mat Kubaj Studio / IG: @matkubaj_studio / www.matkubaj.com

Co warto zachować z historycznej tkanki wnętrza?

Warto zachować przede wszystkim to, co buduje historyczną tożsamość wnętrz. Są to detale architektoniczne, istniejące sztukaterie, polichromie, parkiety, piece kaflowe, stolarka drzwiowa i okienna, czy schody wraz z balustradami. Prawdopodobnie w większości przypadków będą wymagały renowacji, ale pozwolą na zachowanie niepowtarzalnego charakteru wnętrza i po odnowieniu będą jego największą wartością. Nie zawsze będzie to jednak możliwe, ze względów technicznych lub finansowych i w takiej sytuacji lepiej zdecydować się na jeden element czy fragment wnętrza, który chcemy odtworzyć. Proporcje są również ważne – warto zostać przy oryginalnej wysokości sufitów tam, gdzie jest to możliwe, a obniżyć je np. w łazienkach, które w kamienicach zazwyczaj były wydzielane już w późniejszych czasach i są to często wąskie pomieszczenia. Pozwoli to także na lepszą kumulację ciepła w sezonie grzewczym. Z racji historycznego charakteru budynku, jeśli układ funkcjonalny spełnia nasze współczesne potrzeby, również warto zachować go w istniejącym stanie. Wyburzając jakąś ścianę w celu powiększenia przestrzeni lub połączenia funkcji danych pomieszczeń, zawsze warto mieć na uwadze spójność projektu i kontekst historyczny.

Udane połączenie tradycji z nowoczesnością

Elementy, które stanowią starą, oryginalną tkankę, powinny być główną bazą wnętrza. Nowe wyposażenie będzie więc jego uzupełnieniem. Dobrze sprawdza się tutaj ponadczasowe wzornictwo designerskich marek mebli i oświetlenia, które harmonijnie współgra z zabytkową przestrzenią. Współczesny użytkownik ma obecnie inne potrzeby niż dawni mieszkańcy, więc projektując nowe, stałe elementy, takie jak zabudowy meblowe, przeszklenia czy przepierzenia, należy pochylić się nad wymaganiami funkcjonalnymi, a niekoniecznie starać się odtworzyć historię danych pomieszczeń. Bardzo dobre połączenie osiągamy przy zestawieniu prostych, nawet minimalistycznych form, z bogatym detalem oryginalnej sztukaterii. Wprowadzenie zdobień meblowych także jest możliwe, ale wymaga jeszcze większej rozwagi tak, by finalny efekt był dopasowany, nieprzerysowany i korespondujący z zastaną architekturą. W przypadku chęci wprowadzenia klasycznej tkanki do nowego budownictwa i połączenia starego wyposażenia z nowym, zasada jest podobna, ale nieco odwrócona. Tłem mają stać się ściany i nowo projektowane detale, a dominantą jest wyposażenie – oryginalny sekretarzyk, krzesło czy toaletka. Można inspirować się klasycznymi wnętrzami, które podpowiadają proporcje, podziały ścian czy zakładają wprowadzenie szlachetnych materiałów, takich jak drewno czy kamień. Dzięki temu wnętrze nie udaje kamienicy czy zabytkowej willi, ale staje się harmonijne i ponadczasowe. Sugerowałabym unikać wszelkich imitacji, np. cegieł, czy drewna, które wyglądają nieautentycznie i sprawiają wrażenie niskiej jakości.

Jagoda Sergiel Studio Projektowe / biuro@jagsergiel.com / www. jagsergiel.com

Aspekty techniczne adaptacji

Przede wszystkim trzeba być świadomym ograniczeń, jakie mogą się pojawić przy remoncie historycznej przestrzeni, ale też i piękna, jakim odwdzięczy się ona po rzetelnej renowacji. Największym wyzwaniem jest dostosowanie funkcji i komfortu do współczesnych wymagań. W starszych budynkach instalacje są często przestarzałe, co wiąże się z ich całkowitą wymianą. W odróżnieniu do nowego budownictwa, zmiany układu funkcjonalnego (np. wyburzenia) wiążą się z większą liczbą ograniczeń oraz dodatkowymi kosztami w postaci pracy konstruktora. Jeśli budynek lub jego części są objęte ochroną konserwatora zabytków, wszelkie planowane prace należy prowadzić zgodnie z jego wytycznymi. W starszym budynku mogą pojawić się nierówności ścian i odchylenia od pionu. Część z niedoskonałości można zaakceptować i pokochać, jako symbole bogatej historii budynku, ale starą elektrykę należy wymienić ze względów bezpieczeństwa. W przypadku renowacji sztukaterii czy stolarki drzwiowej warto także zainwestować w wykwalifikowanych rzemieślników, którzy podejdą z szacunkiem do oryginalnych detali i przeprowadzą prace z dbałością o historyczną wartość.

Przy projektowaniu w nowym budownictwie i chęci stworzenia przestrzeni z historycznym charakterem trzeba bardzo uważać na zachowanie odpowiedniego balansu w estetyce wnętrza. Zaprojektowanie miejsca, które nie będzie udawać historycznej przestrzeni, a zyska swój oryginalny sznyt, jest dużo bardziej skomplikowane. Trzeba zwrócić uwagę na proporcje ścian, sztukaterii i materiały tak, by efekt nie był sztuczny i zbyt dosłowny.

Jagoda Sergiel Studio Projektowe / biuro@jagsergiel.com / www. jagsergiel.com

Mądra metamorfoza

Uważamy, że warto zawalczyć o każdy autentyczny element wnętrza, bo nic współczesnego mu nie dorówna jakością i dopasowaniem do charakteru budynku. Czasem jest to oryginalna stolarka drzwiowa z litego drewna, najlepiej z oryginalnymi, mosiężnymi klamkami, która nawet jeśli nosi ślady czasu, poddana fachowej renowacji wspaniale dopełnia projektowaną współcześnie przestrzeń. Innym razem może być to gipsowa sztukateria ścienna lub dekoracyjne rozety sufitowe, cementowe kafle lub oryginalne lastryko na podłogach i parapetach – te elementy nie stoją w konflikcie z nawet najbardziej współczesnym dizajnem, a wręcz go podkreślają. Bo należy pamiętać, że używane w dawnych czasach materiały były doskonałej jakości i wnętrza w kamienicach w takich szlachetnych materiałach najlepiej się czują.

Oryginalny drewniany parkiet może posłużyć przez lata po odpowiednim cyklinowaniu i uzupełnieniu szczelin i ubytków. Jeśli wnętrze nie ma żadnych autentycznych elementów można się pokusić o odsłonięcie jego elementów konstrukcyjnych i podkreślenie wątków ceglanych ścian, które szczególnie malowniczo układają się delikatnym łukiem nad otworami okiennymi i drzwiowymi. Czasem wykorzystujemy w projektach meble o dużej wartości sentymentalnej dla klienta, którym nadajemy inną funkcję lub poddajemy sumiennej renowacji, dając drugie życie.

Ewelina Ziółkowska-Jacyków, Olga Sajnóg-Dąbek / SPOIWO Studio Projektowe / biuro@spoiwostudio.pl

Zabytkowe detale, nowoczesne udogodnienia

Nowoczesny design, zwłaszcza ten minimalistyczny bardzo lubi się z historyczną, mocniej zdobioną tkanką. W projektowaniu należy skupić się przede wszystkim na odpowiednim rozłożeniu mocnych akcentów i pilnować, żeby pozostałe elementy wyposażenia stanowiły dla nich odpowiednie tło, zwłaszcza jeśli planuje się zabawę wieloma wzorami, materiałami i stylami z różnych epok, które pozornie do siebie nie pasują.

Udany powrót do przeszłości

Projektowanie w historycznej tkance to przede wszystkim walka o dostosowanie archaicznych rozwiązań budynku do współczesnych wymagań technicznych. Zawsze zaczynamy projekt od dogłębnej analizy wszystkich instalacji, pionów kominowych i stanu technicznego budynku. Do tkanki historycznej należy podejść z odpowiednim szacunkiem i rezerwą, bo nie na wszystko można sobie tu pozwolić i trzeba mieć tego świadomość. Te budynki były inaczej niż dawniej stawiane, z innych materiałów, o innej konstrukcji, innym układzie, inaczej były ogrzewane. Dlatego kluczowe jest zastosowanie odpowiednich współczesnych rozwiązań, które jednak nie zaburzą ich prawidłowego funkcjonowania, począwszy od instalacji po wybór odpowiedniej farby. W czasie remontu zdarzyć się może prawie wszystko – możemy trafić na przegniłą belkę w stropie drewnianym, którą trzeba będzie naprawić lub wymienić, może się okazać, że ścianka do sąsiada jest zbyt cienka i wszystko przez nią słychać, że będzie trzeba wymienić wszystkie instalacje, bo są wyeksploatowane, albo że trzeba będzie wymienić podłogę, bo nie jest prosta i skrzypi... Pomimo ich niewątpliwego uroku te wnętrza potrafią zaskoczyć i należy mieć spory bufor przy ich budżetowaniu. Jeśli już uda nam się przejść te początkowe trudności i ustalić układ – samo projektowanie jest już ogromną przyjemnością, bo pomieszczenia są wysokie, dobrze doświetlone i zazwyczaj w doskonałych lokalizacjach w centrum miasta.

Ewelina Ziółkowska-Jacyków, Olga Sajnóg-Dąbek / SPOIWO Studio Projektowe / biuro@spoiwostudio.pl