Wystawa "Oskar Zięta. Proces": 19–29.10.2026 r., IWP Warszawa

FiDU jako metoda projektowania i środek artystycznego wyrazu

Ekspozycja odchodzi od tradycyjnego modelu retrospektywy. Prezentowane obiekty nie tworzą wyłącznie chronologicznego przeglądu dorobku, lecz ukazują kolejne fazy stale prowadzonego procesu badawczego. W jego centrum znajduje się deformacja materiału wykorzystywana jako metoda projektowania, technologia traktowana jako medium artystyczne oraz rzeźba służąca do testowania nowych rozwiązań konstrukcyjnych. Istotnym punktem wystawy będzie stół badawczo-rozwojowy, wokół którego skupiają się zagadnienia związane z eksperymentem, precyzją, nieprzewidywalnością i rzemiosłem wspieranym przez robotykę.

To właśnie ten element wyznacza główną oś prezentacji, prowadząc zwiedzających przez rozwój technologii FiDU - od pierwszych prób po jej aktualne zastosowania. Szczególna uwaga zostanie poświęcona stołkowi Plopp, którego nazwa stanowi skrót od określenia Polski Ludowy Obiekt Pompowany Powietrzem. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych projektów Zięty będzie przedstawiony nie tylko jako gotowy przedmiot, ale również jako rezultat kolejnych doświadczeń. Na wystawie znajdą się wcześniejsze prototypy, modele i przykłady następujących po sobie etapów deformacji. Materiały te pokażą, jak zjawisko początkowo postrzegane jako błąd materiału doprowadziło do wypracowania nowego języka projektowego. Dzięki temu ekspozycja skupi się zarówno na końcowych realizacjach, jak i na metodach prowadzących do ich powstania.

Od instalacji architektonicznych do międzynarodowych prezentacji

Rozwój koncepcji Zięty będzie można prześledzić także w skali architektonicznej. Wśród eksponatów pojawią się stalowe profile wykorzystane jako podstawa instalacji Blow & Roll, którą zaprezentowano w 2010 roku w londyńskim Victoria and Albert Museum. Już przez witryny Instytutu Wzornictwa Przemysłowego widoczna będzie ławka Whispers. Jej obecność na wystawie stanowi symboliczne nawiązanie do londyńskich realizacji projektanta, tworząc klamrę obejmującą piętnaście lat jego działalności w tym obszarze. Ławka, będąca częścią instalacji Whispers, ponownie trafiła do Londynu, gdzie w 2025 roku zainaugurowała London Festival of Architecture. Następnie projekt rozpoczął międzynarodową prezentację, obejmującą między innymi targi ICFF w Nowym Jorku oraz wydarzenie Maison&Objet w Paryżu.

Ultraleggera i Ultre™ – lekkość, wytrzymałość i monomateriałowość

Praktykę projektową Oskara Zięty łączy kilka stale rozwijanych założeń: dążenie do stabilności, ograniczanie masy oraz wykorzystywanie jednego materiału. Projektant konsekwentnie bada zależności między ilością surowca, ciężarem gotowego obiektu i jego odpornością na obciążenia. Przykładem tej filozofii jest Ultraleggera - aluminiowe krzesło o masie zaledwie 1,66 kg, zdolne wytrzymać obciążenie wynoszące 1,2 tony. Projekt pokazuje, jak redukcja ilości materiału może iść w parze z zachowaniem wysokiej wytrzymałości konstrukcji. Technologia FiDU umożliwia przekształcanie płaskich metalowych membran w przestrzenne, stabilne elementy.

Metoda ta opiera się na wykorzystaniu właściwości materiału i współpracy z zachodzącymi w nim zmianami. Zięta określa tę zasadę mianem kontrolowanej utraty kontroli. Kolejnym etapem rozwoju tych założeń jest Ultre™. Podczas wystawy łączącej perspektywę designu i sztuki pojazd zostanie pokazany jako efekt wieloletnich prac badawczych nad nowymi rozwiązaniami w zakresie mobilności. Projekt Ultre™ Mobility dowodzi, że zasady stosowane wcześniej przy tworzeniu przedmiotów użytkowych można przenieść na poziom konstrukcji pojazdu. W ten sposób historia projektowania Zięty obejmuje drogę od metalowego stołka kształtowanego przez deformację po ultralekką ramę samochodu. Mikropojazd Ultre™ został wcześniej zaprezentowany podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w 2025 roku. Ekspozycja w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego po raz pierwszy przedstawi go w bezpośrednim zestawieniu z artystycznymi i projektowymi realizacjami autora.

Prototypy i eksperymenty jako zapis rozwoju technologii

Wystawa „Oskar Zięta. Proces” pozwoli przyjrzeć się technologii FiDU z perspektywy, która wykracza poza prezentację gotowych przedmiotów. Ekspozycja zgromadzi materiały dokumentujące zaplecze projektowe, w tym prototypy, modele, szkice, profile, przekroje, wyniki prób i wspomnienia związane z procesem twórczym. Zamiast przedstawiać FiDU jako ostatecznie opracowane i zamknięte rozwiązanie, prezentacja ukaże ją jako metodę podlegającą kolejnym testom, eksperymentom i zmianom skali. Istotne miejsce zajmie sposób, w jaki technologia jest dostosowywana do nowych zastosowań i konfrontowana z odmiennymi wymaganiami konstrukcyjnymi.

Spawanie jako wspólny punkt odniesienia dla Zięty i Alides Polska

Partnerem wystawy jest Alides Polska, firma deweloperska, którą z działalnością projektową Oskara Zięty łączy wspólny element technologiczny - spawanie. W praktyce Zięty proces ten wykracza poza standardową metodę łączenia metalowych części i staje się początkiem tworzenia nowych form. Technologia FiDU wykorzystuje precyzyjnie wycinane laserowo elementy z blachy, których krawędzie są szczelnie spawane. Następnie do zamkniętej konstrukcji wprowadza się ciśnienie, dzięki czemu płaski materiał uzyskuje przestrzenną objętość, lekkość i wytrzymałość. Rozwiązanie kojarzone z przemysłową dokładnością służy w tym przypadku również badaniu właściwości metalu i opracowywaniu nieoczywistych form.

Podobny motyw przekształcania istniejących zasobów pojawia się w działalności Alides Polska na warszawskiej Pradze. Firma prowadzi tam nową inwestycję mieszkaniową zaprojektowaną przez pracownię WWAA. Budowa osiedla rozpoczęła się na obszarze dawnej fabryki Perun, zakładu mającego związek z historią polskiego spawalnictwa. Teren ukształtowany przez przemysł i technologię spawania zyskuje w ten sposób nowe przeznaczenie. Dawna funkcja produkcyjna ustępuje miejsca przestrzeni mieszkalnej, a przemysłowe dziedzictwo staje się podstawą dalszego rozwoju tej części miasta. Wspólnym mianownikiem wystawy i inwestycji Alides Polska jest twórcza transformacja. W projektach Zięty płaska blacha przyjmuje postać rzeźby, mebla lub elementu konstrukcyjnego. Na warszawskiej Pradze pozostałości przemysłowej historii stanowią natomiast punkt wyjścia do stworzenia nowej przestrzeni miejskiej. W obu przypadkach znaczenie ma nie tylko efekt końcowy, ale również droga prowadząca do jego uzyskania oraz umiejętność rozpoznawania nowych możliwości w istniejących materiałach i strukturach.

Wystawa podczas Warsaw Home i Warsaw Design Week

Ekspozycja „Oskar Zięta. Proces” odbędzie się w dniach 19–29 października 2026 roku, w okresie Warsaw Home i Warsaw Design Week. Termin ten zwiększa jej znaczenie jako miejsca spotkania przedstawicieli międzynarodowego środowiska projektowego. Prezentacja w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego będzie podsumowaniem dwóch dekad pracy Oskara Zięty oraz rozwoju technologii FiDU, a zarazem spojrzeniem na kolejne możliwości jej zastosowania. Wystawa pokaże, jak konsekwentnie rozwijana metoda może przekraczać granice poszczególnych dziedzin, łącząc wzornictwo, sztukę, inżynierię i projektowanie nowych rozwiązań dla mobilności.

OSKAR ZIĘTA. PROCES

19–29 października 2026
Instytut Wzornictwa Przemysłowego,
ul. Świętojerska 5/7, Warszawa