Ziemniaki, pyry, grule czy kartofle. Jak uprawiać ziemniaki?

Ostatnio ziemniaki mają złą prasę. Niesłusznie. Jeśli tylko tłusto ich nie omaścimy i nie polejemy ciężkim sosem, są niskokaloryczne i lekkostrawne.
SUSZA, a potem deszcz powodują pączkowanie bulw. SUSZA, a potem deszcz powodują pączkowanie bulw. Fot. Oksana Shufrych / shutterstock

Dlaczego warto jeść ziemniaki?

Bulwy ziemniaka, czyli zgrubiałe podziemne części pędów, nazywane też pyrami, grulami lub kartoflami, przez lata stanowiły podstawę naszej diety. Najważniejszy składnik ich miąższu to skrobia (10-23%). Niewiele mają białka, ale dorównuje ono jakością sojowemu (ziemniak zawiera go 2%, a gotowana soja 17%, ale w Polsce jemy jej niewiele). Świeżo wykopane kartofle są bogatym źródłem witaminy C - już pięć bulw zaspokaja nasze dzienne zapotrzebowanie. Niestety, przy nieodpowiednim przechowywaniu dużo jej ubywa. Zaopatrują nas również w sporo potasu i fosforu, a odmiany o żółtym miąższu także w beta-karoten. Mniej wartościowe są tzw. młode ziemniaki - nie w pełni dojrzałe, z cienką skórką, wodniste i z podwyższoną zawartością solaniny. Lepiej jeść lekkostrawne, dojrzałe bulwy. Najzdrowsze są gotowane na parze ze skórką. Zaleca się je rekonwalescentom, osobom o wrażliwym układzie pokarmowym, a nawet niemowlętom. Porcja 100 g dostarcza 75 kcal. W połączeniu z zielonymi warzywami lub chudym jogurtem dawka ich skrobi nie powoduje niekorzystnego skoku zawartości glukozy we krwi.

WIOSNĄ PRZECHOWYWANE bulwy zaczynają tworzyć nowe pędy. WIOSNĄ PRZECHOWYWANE bulwy zaczynają tworzyć nowe pędy. Fot. Ben Schonewille / shutterstock

Typy kulinarne ziemniaków

Potrawa z ziemniaków będzie wyśmienita, jeśli użyjemy właściwej odmiany.

Typ sałatkowy - ma wilgotny, zwarty miąższ nie rozpadający się po gotowaniu i daje się kroić w drobną kostkę, doskonałą do sałatek - są to głównie odmiany wczesne, np. 'Frezja'.

Typ uniwersalny - o średnio zwięzłym miąższu, dobrze ugotowany nadaje się i do sałatki, i do kopytek; do tego typu należy większość odmian.

ORYGINALNA ODMIANA 'Redgold' o czerwonej skórce i jasnym miąższu.Fot. Hong Vo / shutterstock

 

Typ mączysty - sypki, łatwo rozgotowujący się miąższ, dobry na puree i ciasto, np. na knedle; są to odmiany późne: 'Bursztyn', 'Etiuda', 'Legenda'.

Od końca maja można wykopywać odmiany wczesne, najpierw np. 'Irysa', 'Frezję', a po nich 'Grację' i 'Irgę'. Warto je uprawiać, bo są mniej narażone na choroby niż odmiany późniejsze.

 

SAŁATKOWA odmiana 'Violetta'.Fot. Ines Behrens-Kunkel / shutterstock

Jadalne są tylko bulwy ziemniaków

Ziemniak, bliski krewny papryki, pomidora i bakłażana, zawiera trującą solaninę. Tylko bulwy można jeść, bo zwykle mają jej śladową ilość (0,001%). Ale w kiełkujących lub zzieleniałych na świetle bulwach zawartość solaniny wzrasta nawet do 0,5% i staje się szkodliwa dla zdrowia.

ODMIANY ZIEMNIAKA wywodzą się od dzikiego gatunku uprawianego na terenach Peru od 7 tysięcy lat. Zbiera się tam bulwy drobniejsze niż na naszych polach. ODMIANY ZIEMNIAKA wywodzą się od dzikiego gatunku uprawianego na terenach Peru od 7 tysięcy lat. Zbiera się tam bulwy drobniejsze niż na naszych polach. Fot. DavidRebata / shutterstock

Sadzimy i okopujemy ziemniaki

Przechowane przez zimę bulwy w marcu wystawia się na światło i zwilża.

 Fot. Swellphotography / shutterstock

 

W kwietniu, gdy mają spore kiełki, sadzi się je w ziemi bogatej w nawóz organiczny na głębokości ok. 6 cm, co 30-40 cm.

 Fot. Kletr / shutterstock

 

Nasady pędów kilkakrotnie obsypuje się ziemią i odchwaszcza.

 Fot. withGod / shutterstock

 

Bulwy są dojrzałe, gdy łatwo oddzielają się od kłączy i mają twardą skórkę. Wykopuje się je w słoneczne dni.

 Fot. Bildagentur Zoonar GmbH / shutterstock

Szkodniki i choroby ziemniaka

Solanina w ziemniaku nie przeszkadza stonce - pasiastemu chrząszczowi, który w Polsce rozpowszechnił się 60 lat temu. Latem armia jego czerwonych larw może całkowicie wyjeść z pola ziemniaczaną nać. Równie groźne są choroby, m.in. zaraza ziemniaka i czarna nóżka. To one w XIX w. przyczyniły się do wielkiego głodu w Irlandii, a w efekcie do masowej emigracji z tego kraju.

Nasze przepisy: ZAPIEKANKA ZIEMNIACZANA Z SEREM I OLIWKAMI Nasze przepisy: ZAPIEKANKA ZIEMNIACZANA Z SEREM I OLIWKAMI Fot. kuvona / shutterstock

Nasze przepisy: ZAPIEKANKA ZIEMNIACZANA Z SEREM I OLIWKAMI

Pokrojone w plasterki 1/2 kg ziemniaków obgotuj 5 min w osolonej wodzie i odcedź. Ułóż w formie do zapiekania razem z 25 dag pokrojonych na połówki koktajlowych pomidorków i garścią pokrojonych czarnych oliwek. Roztrzep 3 jajka ze szklanką śmietany 20%, dodaj po 20 dag startej mozzarelli i ementalera oraz do smaku sól, pieprz, łagodną i ostrą mieloną paprykę. Masą zalej ziemniaki. Zapiekaj 30 min w 200°C.

Nasze przepisy: SAŁATKA ZIEMNIACZANA Z SEREM PLEŚNIOWYM Nasze przepisy: SAŁATKA ZIEMNIACZANA Z SEREM PLEŚNIOWYM Fot. Wiktory / shutterstock

Nasze przepisy: SAŁATKA ZIEMNIACZANA Z SEREM PLEŚNIOWYM

Kilka średnich ziemniaków sałatkowych ugotuj na parze bez obierania. Usuń z nich skórkę i pokrój na plasterki o grubości ok. 1/2 cm. Krążki białej cebuli posól i odstaw na 30 min., po czym dodaj do plasterków ziemniaków, skrop oliwą czosnkową, oprósz solą i pieprzem. Włóż do gorącego piekarnika krążek sera pleśniowego. Gdy się rozpuści, polej nim ziemniaki i cebulę, posyp orzechami włoskimi, zieloną pietruszką i kolendrą.

ZIEMNIAKI FASZEROWANE MIĘSEM PO KUBAŃSKU ZIEMNIAKI FASZEROWANE MIĘSEM PO KUBAŃSKU Fot. rmnoa357 / shutterstock

Nasze przepisy: ZIEMNIAKI FASZEROWANE MIĘSEM PO KUBAŃSKU

1/2 kg mielonej wołowiny smaż 10 min, pod koniec dodaj posiekaną cebulę i 2 ząb-ki czosnku. Zmieszaj z garścią rodzynek i pokrojonych oliwek, dodaj odrobinę piep-rzu, soli, kminku, oregano i cynamonu. 4 duże ugotowane kartofle rozetrzyj z łyżką ciepłego mleka, z takiej masy rób placki, nakładaj na nie mięso i formuj kule. Obtocz je w mące, jajku i w bułce tartej, wstaw do lodówki na ok. 3 godz. Piecz w głębokim tłuszczu, podawaj gorące.

GRULE Z GZIKIEM, CZYLI ZIEMNIAKI Z TWAROGIEM PO GÓRALSKU GRULE Z GZIKIEM, CZYLI ZIEMNIAKI Z TWAROGIEM PO GÓRALSKU Fot. Vladislav Nosik / shutterstock

Nasze przepisy: GRULE Z GZIKIEM, CZYLI ZIEMNIAKI Z TWAROGIEM PO GÓRALSKU

Umyj szczoteczką i osusz 8 dużych ziemniaków. Pojedynczo owiń je w folię aluminiową i wstaw do piekarnika rozgrzanego do 200°C. Po godzinie folię rozchyl i piecz jeszcze kwadrans. 25 dag twarogu wymieszaj z 3 łyżkami śmietany, 2 zmiażdżonymi ząbkami czosnku, drobno pokrojonym pomidorem bez skórki, garścią posiekanego koperku i natki pietruszki. Dopraw solą i pieprzem. Ziemniaki natnij, rozchyl i nałóż twaróg. Wstaw na chwilę do piekarnika, podawaj gorące.

Więcej o: