Dawna fabryka Perun zmieni funkcję

Plan inwestycji zakłada stworzenie w miejscu dawnego kompleksu przemysłowego nowej zabudowy mieszkaniowej, ale istotnym elementem projektu pozostaje również zachowanie części historycznych obiektów. Cztery istniejące hale przemysłowe zostaną poddane kompleksowym pracom renowacyjnym, a następnie dostosowane do współczesnych potrzeb. W odnowionych budynkach przewidziano funkcje usługowe. Tym samym teren, który przez dziesięciolecia był związany z działalnością przemysłową, zostanie włączony w nową strukturę miejską. Historyczna zabudowa nie zostanie usunięta z obszaru inwestycji, lecz zachowana i wykorzystana w ramach jej przyszłego zagospodarowania.

Perun i początki nowoczesnego przemysłu

Historia tego miejsca jest związana z rozwojem polskiego przemysłu i techniki na początku XX wieku. Perun powstał w okresie, gdy technologie związane ze spawalnictwem zaczynały mieć coraz większe znaczenie dla rozwijającej się gospodarki europejskiej.

W 1913 roku w Warszawie rozpoczęto w firmie „Perun” produkcję tlenu. Trzy lata później, z inicjatywy inżyniera Alfreda Sznerra, przedstawicielstwo L’Air Liquide zostało połączone ze Spółką Akcyjną „Perun”. W wyniku tego połączenia powstało Towarzystwo Akcyjne „Perun”, które przy ulicy Grochowskiej rozpoczęło działalność związaną z produkcją sprzętu oraz materiałów spawalniczych. Po zakończeniu I wojny światowej przedsiębiorstwo weszło w fazę intensywnego rozwoju. W 1919 roku funkcję dyrektora objął Alfred Sznerr, który pozostał na tym stanowisku do 1944 roku.

Zakłady zajmowały się między innymi wytwarzaniem tlenu, urządzeń do cięcia oraz materiałów przeznaczonych do spawania gazowego i elektrycznego. Znaczenie fabryki wykraczało jednak poza samą produkcję przemysłową. Perun należał do przedsiębiorstw, które rozwijały w Polsce technologie spawalnicze, a jednocześnie wykorzystywały możliwości związane z zastosowaniem tlenu w innych dziedzinach.

Produkcja dla przemysłu, medycyny i służb ratowniczych

W okresie międzywojennym działalność Peruna obejmowała także rozwiązania wykorzystywane w medycynie, lecznictwie i ratownictwie. W zakładach powstawała między innymi aparatura przeznaczona do tlenoterapii. Produkowano również lampy wykorzystywane przez straż pożarną oraz kolejowe służby ratownicze. Fabryka odegrała także istotną rolę w historii polskiej techniki budowlanej. Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku Perun wykonał spawaną konstrukcję warszawskiego gmachu PKO. Stalowy szkielet ważył około 700 ton i w momencie powstania należał do największych konstrukcji tego rodzaju w Europie. Zakres działalności przedsiębiorstwa pokazuje skalę zmian technologicznych, jakie zachodziły wówczas w Warszawie. Przy ulicy Grochowskiej funkcjonował zakład związany nie tylko z produkcją przemysłową, lecz także z rozwojem nowych zastosowań technologii spawalniczych i tlenu.

Historyczne hale pozostaną częścią nowego założenia

Pozostałości dawnego kompleksu przemysłowego zostaną włączone do współczesnego projektu przygotowanego przez warszawską pracownię WWAA. Koncepcja zakłada zestawienie istniejącej zabudowy poprzemysłowej z nowymi budynkami mieszkalnymi oraz przestrzeniami usługowymi i publicznie dostępnymi. W ramach inwestycji planowana jest budowa 242 mieszkań. Oprócz funkcji mieszkaniowej przewidziano także lokale usługowe, które mają służyć zarówno mieszkańcom przyszłego osiedla, jak i osobom korzystającym z tej części dzielnicy. Szczególne znaczenie w projekcie mają cztery zachowane hale dawnego Peruna. Ich modernizacja będzie jednym z bardziej złożonych elementów realizacji. Po przeprowadzeniu prac konserwatorskich i budowlanych obiekty zostaną przystosowane do nowych funkcji usługowych. Dzięki temu historyczna zabudowa nie będzie jedynie pozostałością po dawnej działalności przemysłowej. Ma zostać wykorzystana w codziennym funkcjonowaniu przyszłego założenia.

Konserwacja z zachowaniem przemysłowego charakteru

Zakres prac dotyczących hal obejmie zarówno działania konstrukcyjne, jak i konserwatorskie. Jednym z planowanych etapów będzie demontaż istniejących dachów. Ich elementy zostaną przetransportowane w celu przeprowadzenia prac konserwacyjnych, a następnie ponownie wykorzystane w procesie odnowy obiektów. Przewidziano także przywrócenie części historycznych otworów okiennych, które zostały wcześniej wtórnie zamurowane. Kolejnym etapem będzie kompleksowa renowacja hal i dostosowanie ich do nowych sposobów użytkowania. Założeniem projektu jest zachowanie tych cech zabudowy, które świadczą o jej przemysłowym pochodzeniu. Jednocześnie obiekty muszą zostać przygotowane do współczesnych wymogów technicznych i funkcjonalnych.

Jak wskazuje architekt Marcin Mostafa z WWAA: „Proces będzie wymagał pogodzenia dwóch pozornie przeciwstawnych założeń: zachowania autentyczności miejsca i jednoczesnego przygotowania dawnych obiektów do zupełnie nowego sposobu użytkowania. Chcemy, by elementy stanowiące o charakterze dawnej fabryki pozostały ważną częścią architektury całego założenia”.

Nowa architektura jako tło dla zabytkowej zabudowy

Projekt przygotowany przez WWAA zakłada wyraźne rozdzielenie współczesnej zabudowy mieszkaniowej i historycznych hal, ale bez tworzenia między nimi całkowitej bariery. Nowe budynki mają zostać zaprojektowane tak, aby podkreślały istniejący charakter terenu, zamiast go zacierać. Pracownia WWAA, założona przez Natalię Paszkowską i Marcina Mostafę, zastosowała między innymi rozczłonkowane bryły oraz materiały takie jak beton, siatki i tynki. Rozwiązania te mają nawiązywać do estetyki przemysłowej charakterystycznej dla dawnego kompleksu. Istotnym elementem koncepcji są także osie widokowe. Ich przebieg został zaplanowany w taki sposób, aby ceglane hale pozostawały dobrze widoczne z różnych części założenia. Dzięki temu zachowana zabudowa ma być czytelnym elementem kompozycji całej inwestycji. Projekt nie ogranicza się przy tym do stworzenia zespołu mieszkaniowego. Teren ma pozostać dostępny dla mieszkańców dzielnicy, a pomiędzy budynkami oraz odnowionymi halami znajdą się przestrzenie zielone i miejsca przeznaczone do codziennego użytkowania.

Przestrzeń dla mieszkańców i historia dawnej fabryki

Jednym z planowanych elementów zagospodarowania będzie również ścieżka edukacyjna poświęcona historii Fabryki Perun. Jej zadaniem będzie przedstawienie przemysłowej przeszłości tego miejsca i pokazanie znaczenia zakładu dla rozwoju warszawskiej oraz polskiej myśli technicznej. W ten sposób historia kompleksu ma zostać zachowana nie tylko poprzez istniejące budynki. Informacje o dawnej działalności zakładu będą częścią przyszłej przestrzeni, z której będą mogli korzystać mieszkańcy. Luiza Grunwald, CO – Director Alides Polska, podkreśla znaczenie istniejącej zabudowy dla całego przedsięwzięcia:

„Perun to dla nas projekt z charakterem – nie zaczynamy od zera – wchodzimy na teren z gotową, ponad stuletnią historią. Rozpoczęcie prac budowlanych oznacza wejście w najbardziej fascynujący etap tego procesu i moment, w którym możemy zacząć przywracać historycznym halom dawną świetność. Zachowane obiekty nie staną się zamkniętym reliktem przeszłości ani dekoracyjnym elementem osiedla. Zależy nam, by po zakończeniu inwestycji historia Peruna była wciąż obecna i naturalnie splatała się ze współczesnym życiem tego miejsca”.

Ponad sto lat historii w nowej miejskiej formule

Rozpoczęcie prac we wrześniu 2026 roku otwiera kolejny rozdział w dziejach terenu przy Grochowskiej. Miejsce, które przez znaczną część swojej historii było związane z przemysłem, zostanie przekształcone w wielofunkcyjny fragment miasta.

W projekcie przewidziano 242 mieszkania, lokale usługowe, przestrzenie zielone oraz ogólnodostępne części założenia. Ważnym elementem pozostaną jednak cztery odrestaurowane hale dawnego Peruna. Po zakończeniu prac mają pełnić nowe funkcje, zachowując jednocześnie ślady swojej przemysłowej przeszłości.

Planowana transformacja nie zakłada więc całkowitego odcięcia się od historii tego miejsca. Nowa zabudowa ma zostać uzupełniona o zachowane obiekty i rozwiązania przypominające o ich pierwotnym przeznaczeniu. Ponad sto lat po rozpoczęciu działalności Peruna teren przy Grochowskiej ponownie zostanie wykorzystany w ramach miejskiej struktury, tym razem jako przestrzeń łącząca mieszkania, usługi, zieleń i elementy dziedzictwa przemysłowego.

Więcej o inwestycji: www.fabryka-perun.pl