Polski modernizm w reinterpretacji Fundacji Visteria

Za koncepcję kuratorską odpowiadają Federica Sala oraz Anna Maga, które proponują spojrzenie na modernizm jako dynamiczny proces intelektualny, a nie zamknięty rozdział historii sztuki.

Modernizm ukształtowany przez warunki

Ekspozycja ulokowana została w mediolańskim Torre Velasca – architektonicznym symbolu powojennej odbudowy i nowoczesności. To miejsce staje się kontekstem dla refleksji nad specyfiką polskiego modernizmu, który rozwijał się w odmiennych warunkach niż jego zachodnioeuropejskie odpowiedniki. Ograniczony dostęp do surowców oraz uwarunkowania polityczne nie zahamowały rozwoju tego nurtu, lecz wpłynęły na jego charakter.

W polskim wydaniu modernizm nie prowadził do radykalnego oddzielenia funkcji od formy. Przeciwnie – istotną rolę zachowały elementy dekoracyjne, a projektowanie traktowano jako narzędzie kształtowania jakości życia. Odwołanie do tekstu Ireny Krzywickiej z 1948 roku podkreśla, że „piękno” interpretowano szerzej niż tylko jako kategorię wizualną – obejmowało ono również wymiar społeczny i kulturowy.

W prezentowanej koncepcji modernizm zostaje ukazany jako zintegrowany model działania, łączący sztukę, przemysł i codzienność. Nie jest to rekonstrukcja stylu ani nostalgiczny gest wobec przeszłości, lecz analiza kompetencji projektowych, które mogą mieć zastosowanie współcześnie. Szczególny nacisk położono na relację między ograniczeniami materiałowymi a kreatywnością – napięcie to stanowiło jeden z motorów rozwoju polskiego wzornictwa.

Na wystawie znalazły się zarówno obiekty historyczne – w tym projekty Jana Kurzątkowskiego, Bohdana Lacherta czy Teresy Kruszewskiej – jak i prace współczesnych twórców, takich jak Mati Sipiora, Marek Bimer, Aleksandra Hyz, Monika Patuszyńska czy Małgorzata Markiewicz. Dodatkowo powstały realizacje przygotowane specjalnie na potrzeby tej ekspozycji przez projektantów reprezentujących różne podejścia do dziedzictwa modernizmu.

Reinterpretacja jako praktyka badawcza

Istotnym elementem wystawy jest projekt Wzorcownia 2.0 realizowany przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego. Inicjatywa ta polega na ponownym odczytywaniu klasycznych form polskiego meblarstwa. Współcześni projektanci podejmują próbę reinterpretacji takich obiektów jak meblościanka czy rozkładany fotel typu „amerykanka”, jednak nie w formie rekonstrukcji, lecz eksperymentalnych prototypów.

Działania te mają charakter analityczny – ich celem jest wydobycie zasad stojących za historycznymi projektami i przeniesienie ich do aktualnych realiów. W ten sposób polskie doświadczenia wpisują się w szerszą, międzynarodową dyskusję dotyczącą jakości projektowania, standardów produkcji oraz odpowiedzialności środowiskowej.

Dialog form i idei

Warstwa przestrzenna wystawy, zaprojektowana przez Zofię Wyganowską, nie pełni wyłącznie funkcji ekspozycyjnej. Stanowi ona integralny element narracji, prowadząc dialog zarówno z architekturą Torre Velasca, jak i z tradycją modernizmu w Polsce i we Włoszech. Całość uzupełniają dzieła uznanych artystów, w tym Władysława Strzemińskiego, Edwarda Krasińskiego oraz Katarzyny Kobro, której rzeźba wyznacza symboliczny próg wejścia.

Zestawienie prac o odmiennych charakterach formalnych – od funkcjonalistycznych po bardziej ekspresyjne – pozwala ukazać wewnętrzne napięcia obecne w polskim modernizmie. Różnorodność ta wynika z indywidualnych decyzji twórców dotyczących proporcji między funkcją a formą.

Modernizm w kontekście współczesnych wyzwań

Wystawa stawia pytania o aktualność kategorii nowoczesności w kontekście współczesnych kryzysów: nadprodukcji, napięć politycznych czy zmian klimatycznych. Analiza ta prowadzi do refleksji nad rolą sztuki użytkowej, która – ze względu na swój bezpośredni związek z codziennym życiem – może stanowić szczególnie adekwatne pole dla redefinicji nowoczesności.

Polski modernizm, rozumiany jako projekt kulturowy, nie ograniczał się do estetyki. Był związany z aspiracją uczestnictwa w międzynarodowym obiegu idei oraz z próbą budowania własnej podmiotowości. W tym sensie stanowił narzędzie negocjowania miejsca w europejskiej kulturze.

Kontynuacja zamiast powrotu

Prezentacja w Mediolanie ma wymiar symboliczny, jednak nie odwołuje się do nostalgii. Stanowi raczej próbę domknięcia pewnego etapu i jednocześnie jego rozwinięcia w nowych warunkach. Modernizm nie jest tu traktowany jako zamknięta formuła, lecz jako zbiór strategii możliwych do ponownego zastosowania.

Po zakończeniu Milan Design Week wystawa zostanie przeniesiona do Warszawy, gdzie znajdzie swoją kolejną odsłonę w Willi Gawrońskich – siedzibie Fundacji Visteria. Tym samym projekt zyska dodatkowy kontekst lokalny, umożliwiając dalszą refleksję nad znaczeniem modernizmu w polskiej kulturze projektowej.

Wszyscy artyści i artystki prezentowani na wystawie:

Agnieszka Bar, Marek Bimer, Maria Chomentowska Jacek Damięcki, Maja Ganszyniec, Zbigniew Horbowy, Aleksandra Hyz, Paweł Jasiewicz (Craftica Gallery), Ania Jaworska, Maria Jeglińska-Adamczewska, Julia Keilowa, Katarzyna Kobro, Edward Krasiński, Teresa Kruszewska, Rudolf Krzywiec, Aleksander Kuczma, Jan Kurzątkowski, Bohdan Lachert, Małgorzata Markiewicz, Roman Modzelewski, Paweł Olszczyński, Alicja Patanowska, Monika Patuszyńska (Objekt Gallery), Igor Polasiak (Craftica Gallery), Rest Studio, Tomek Rygalik, Wszewłod Sarnecki, Wiesław Sawczuk, Mati Sipiora, Władysław Strzemiński, Władysław Wincze, Wojciech Zamecznik

Partnerzy instytucjonalni: Muzeum Narodowe w Warszawie, Instytut Adama Mickiewicza oraz Instytut Wzornictwa Przemysłowego.

Polski modernizm. Walka o piękno

• Wystawa prezentowana przez Fundację Visteria.
• 20–26 kwietnia 2026 r.
• Adres: Torre Velasca, Piazza Velasca 3/5, 16. piętro.
• Pokaz prasowy: niedziela, 19 kwietnia, 14.30–19.00.