Czy kaktusy mają ciernie, czy kolce?

Niektóre rośliny mają długie i masywne organy kłujące. Zwykle, gdy nas zranią, nie zastanawiamy się, jak się nazywają, tylko krzyczymy: Ojej!

Przyjrzyjmy się róży. To, co nas kłuje, wyrasta na łodydze nieregularnie, jest sztywne i twarde. Łatwo je oderwać od łodygi, na której pozostaje tylko mały ślad. Tak wykształcone organy botanicy nazywają kolcami. Dodają, że kolce są wytworem skórki i nie mają powiązania z tkanką przewodzącą. W naszej rodzimej florze kolce ma jeszcze jeżyna, a z obcych roślin np. Chorisia i Erythrina ("koguci grzebień").

Szczególnym przypadkiem są kolce występujące na liściach aloesów, agaw i niektórych bromelii. W ich tworzeniu także wzięła udział skórka liściowa. Anglicy nazywają je zębami (teeth) i ja też ten termin staram się wprowadzić do polskiego nazewnictwa botanicznego. Wszystkie pozostałe organy noszą nazwę cierni. Są sztywne, zaostrzone i zdrewniałe, układają się na roślinie w sposób regularny. Ponadto ciernie połączone są z tkankami przewodzącymi rośliny (przynajmniej w początkowej fazie ich rozwoju).

Botanicy wyróżnili kilka podstawowych typów tych organów.

Ciernie pochodzenia pędowego - określenie to oznacza, że to, co nas kłuje, jest przekształconym pędem i czasem na nim wyrastają liście lub kwiaty. Takie ciernie ma grusza, ognik i głóg.

Ciernie pochodzenia liściowego powstały z przekształcenia liści lub ich fragmentów. Podczas wzrostu rośliny są one inicjowane na wierzchołku pędu, tak jak liście. Mamy z nimi do czynienia przede wszystkim w przypadku kaktusów. Zmniejszenie powierzchni blaszki liściowej aż do ich prawie całkowitej redukcji u roślin żyjących w warunkach niedoboru wody jest istotnym przystosowaniem, zapobiegającym utracie wody.

Ciernie pochodzenia przylistkowego (przylistki tworzą się u nasady liści) często występują w parach. Mamy z nimi do czynienia w przypadku wielu gatunków wilczomleczy, a także u robinii akacjowej, zwanej także grochodrzewem.

Ciernie pochodzenia korzeniowego to bardzo rzadki przypadek w przyrodzie. Występują u niektórych gatunków pnących palm.