Kamień we wnętrzu domu

Kamień uchodzi za wyjątkowo piękny, elegancki i trwały, ale bardzo drogi materiał do wykańczania wnętrz. Tymczasem wiele elementów w domu jednorodzinnym można wykonać z kamienia, którego cena jest porównywalna z innymi materiałami budowlanymi.

Dawniej w Polsce najczęściej używano rodzimego piaskowca, ale wiele budynków wzniesiono także z granitu i wapienia. Teraz na rynku można dostać kamienie budowlane z całego świata. Stosuje się je na elewacje, okładziny ścian wewnętrznych i schodów, tarasy, posadzki, obramowania drzwi i okien, a także podokienniki, parapety, obudowy kominków oraz elementy wystroju łazienek i kuchni.

W każdym wnętrzu kamień wygrywa w konkurencji z tworzywami sztucznymi. Potrzeba otaczania się materiałami naturalnymi, takimi jak kamień i drewno, zdaje się wynikać nie tylko z ich piękna, ale też z odczucia, że domy wykończone materiałami naturalnymi są zdrowsze. Nie umiemy co prawda tego zmierzyć, jednak wyraźnie to odczuwamy.

Z kamienia można wykonać wiele elementów wystroju wnętrz. Najbardziej znane zastosowanie to obudowa lub obramowanie kominka czy posadzka w holu. Ale można też mieć kamienne okładziny ścian w salonie lub na klatce schodowej, stopnie schodów, parapety czy blaty w kuchni. Z kamienia mogą być płytki ścienne i podłogowe oraz obudowa umywalek w łazience. Oprócz elementów wbudowywanych na stałe stosuje się też kamienne sprzęty domowe - różne stoły i stoliki, postumenty lamp, a nawet klosze z przepuszczającego światło alabastru lub onyksu.

Kamieniami naturalnymi najczęściej stosowanymi we współczesnych wnętrzach są granity, marmury, wapienie zbite, piaskowce i trawertyny. Wszystkie te skały występują w Polsce, ale sprowadza się je także z zagranicy, często z Włoch, Hiszpanii, Portugalii, a nawet Chin, Indii czy Ameryki Południowej. Nazwy ich są różne, nierzadko związane z miejscem wydobycia. Kamienie z różnych złóż mogą się oczywiście różnić właściwościami. Dlatego jeśli decydujemy się na jakiś kamień, nie wystarczy jego nazwa - zawsze warto zapytać o dane dotyczące rodzaju kamienia, jego składu i właściwości fizykomechanicznych.

Gatunek kamienia powinno się zawsze starannie dobierać do jego przeznaczenia. Należy pamiętać, że najodporniejsze na wszelkie szkodliwe oddziaływania są granity, a najmniej trwałe - wapienie miękkie. Aby ułatwić sobie wybór, warto też od razu się dowiedzieć, jak o kamień dbać i czym go konserwować, aby rzeczywiście był ozdobą. Zwykło się bowiem uważać go za symbol trwałości, tymczasem i on - jak wszystko na świecie - ulega starzeniu i niszczeniu.

Najlepszą gwarancją trwałości wykorzystanych w domu elementów kamiennych jest odpowiednie zastosowanie kamienia. Zanim zapadnie decyzja, warto zatem poznać właściwości materiału, a nawet skład.

Gęstość objętościowa (ciężar) jest to masa jednostki objętości materiału kamiennego wraz z zawartym w masie skalnej powietrzem. Skały mają różny ciężar objętościowy. Do bardzo ciężkich należą granity i marmury. Ciężkie są niektóre piaskowce, wapienie twarde i średnio twarde oraz trawertyny, średnio ciężkie - piaskowce i wapienie miękkie, na przykład pińczowskie, a lekkie to tufy.

Twardość skały zależy od procentowej zawartości minerałów twardych i wytrzymałości na ściskanie. W grupie kamieni budowlanych za twarde uchodzą granity, piaskowce twarde i wapienie twarde, a kamienie miękkie to głównie wapienie. Na przykład świeżo wydobyty ze złoża wapień pińczowski jest tak miękki, że można go obrabiać piłami i dłutami do drewna. Z czasem twardnieje, ale nawet wtedy nie nadaje się na parapety okienne czy schody (podobnie jak inne kamienie miękkie).

Ścieralność jest podstawową cechą decydującą o przydatności kamienia na posadzki. W pomieszczeniach, przez które najczęściej się przechodzi - na przykład w holu - nie powinno się stosować materiałów o ścieralności większej niż 0,25 cm. Dlatego na posadzki intensywnie używane najlepiej nadają się granity i twarde piaskowce (tylko takie materiały zniosą bez szwanku nieustającą bieganinę dzieci między domem a ogrodem). W innych pomieszczeniach można stosować marmury i inne kamienie o ścieralności do około 0,5 cm. Kamieni o dużej ścieralności, takich jak wapienie miękkie i piaskowce miękkie, żaden dobry kamieniarz nie poleci ani na posadzki, ani na schody.

Nasiąkliwość to zdolność wchłaniania wody. Do najmniej nasiąkliwych należą granity (poniżej 0,5%). Małą nasiąkliwość mają twarde piaskowce i twarde wapienie (od 0,5 do 5%), średnią (od 5 do 20%) - średnio twarde piaskowce i wapienie, a bardzo dużą (ponad 20%) - wapienie miękkie. Nasiąkliwość kamieni można zmniejszać przez impregnację. Lepiej jednak nawet wewnątrz budynku nie stosować kamienia o dużej nasiąkliwości, bo będzie się szybko brudził - zwłaszcza w miejscach stałego kontaktu z wodą.

Porowatość. Powietrze zamknięte w porach wpływa na właściwości termoizolacyjne materiału i zdolność tłumienia dźwięków. Im więcej kamień zawiera porów, tym lepiej izoluje cieplnie i ma lepsze właściwości wyciszające. Najmniej porowaty kamień to granit, a najbardziej - trawertyn. Faktura powierzchni i ładna barwa trawertynu ( kremowa, beżowa, różowawa), która dzięki polerowaniu staje się jeszcze bardziej wyrazista, czyni z niego atrakcyjną okładzinę ścienną. Trawertynu używa się też na posadzki i parapety, chociaż wtedy wymaga wypełnienia porów specjalną żywicą.

Wytrzymałość na ściskanie. Największą wytrzymałość na ściskanie mają granity, najmniejszą - wapienie miękkie. Ta cecha kamienia jest ważna, gdy materiał ma służyć do wznoszenia murów, nie ma zaś dużego znaczenia, jeśli stosujemy kamień do wykańczania wnętrz.

Na rynku jest wiele specjalistycznych preparatów do zabezpieczania, czyszczenia i konserwacji kamienia. Inne ich rodzaje stosuje się do konserwacji marmuru, inne do granitu, a jeszcze inne do piaskowca. Wynika to z odmiennego składu chemicznego różnych skał. Marmur i wapień zbity to po prostu węglan wapnia. Na takie skały niszcząco działają wszelkie, nawet najsłabsze kwasy - także te, których używamy w kuchni, jak kwas cytrynowy, ocet czy kwasy owocowe. Dlatego blaty kamienne w kuchni trzeba od razu po położeniu zabezpieczyć preparatem odpowiednim do rodzaju kamienia. Opłaca się więc zamówić w zakładzie kamieniarskim nie tylko przycięcie płyty, ale i jej impregnację.

Należy też uważać z wszelkimi chemikaliami - także tymi do użytku domowego (zwłaszcza preparatami do czyszczenia łazienek usuwającymi kamień i rdzę). Mogą zniszczyć nawet najbardziej odporne kamienie. Powodują powstawanie plam i wżerów również na bardzo odpornych płytach granitowych, nie wspominając o marmurach i trawertynach.

Tam, gdzie są blaty kamienne, trzeba uważać z farbą, tuszem i wszelkimi barwnymi cieczami. Kolorowe plamy są bardzo trudne do usunięcia z każdej kamiennej powierzchni (oczywiście im bardziej jest porowata i nasiąkliwa, tym łatwiej ją zabrudzić). Nieraz kończy się to powtórnym szlifowaniem i polerowaniem zabrudzonej w ten sposób płyty kamiennej.