Polskie wnętrza sprzed lat – jak mieszkaliśmy w PRL? Niezwykły projekt Zofia Rydet

Polskie domy lat 80. – unikalna dokumentacja życia codziennego

Jak wyglądały polskie mieszkania w latach 80.? Dzięki niezwykłemu projektowi fotograficznemu Zofia Rydet możemy dziś zajrzeć do wnętrz sprzed dekad i zobaczyć, jak naprawdę żyli Polacy w czasach PRL. Artystka przez niemal 20 lat dokumentowała domy w miastach, wsiach i małych miasteczkach, tworząc ponad 20 tysięcy zdjęć.

Jej monumentalny cykl „Zapis socjologiczny” (1978–1990) to dziś jedno z najważniejszych świadectw życia codziennego w Polsce końca XX wieku. Był rok 1978, a ona miała 67 lat.

„Zapis socjologiczny” – wnętrza, które mówią o ludziach

Z aparatem w ręku Rydet pukała od drzwi do drzwi w miastach, wsiach i miasteczkach, głównie na Podhalu, Górnym Śląsku i Suwalszczyźnie. Fotografowała nie tylko wnętrza, ale i ludzi w nich mieszkających. Swoich modeli zawsze ustawiała tak samo - na tle ściany, patrzących prosto w obiektyw. Robiła zdjęcia za pomocą szerokokątnego obiektywu, zazwyczaj z mocnym fleszem, wydobywającym detale wnętrza. Najbardziej Rydet interesowały związki ludzi z przedmiotami oraz sposób, w jaki indywidualne poglądy, czy to polityczne, czy religijne, wyrażane są poprzez aranżację wnętrz.

fot. Zofia Rydet/dzięki uprzejmości Fundacji im. Zofii Rydet

Życiowa misja dokumentowania Polski

"Zapis socjologiczny" stał się obsesją Zofii Rydet, chciała udokumentować wszystkie polskie wnętrza. Jednak wraz z wiekiem stawała się coraz bardziej świadoma niemożności ukończenia swojego dzieła. Powodowało to, że fotografowała z coraz większa zawziętością i niecierpliwością, rzadko wracając do zgromadzonych wcześniej negatywów. Zaczęła także odwiedzać po kilku czy kilkunastu latach te same domostwa, próbując dokumentować przemiany, jakie w nich zachodziły. Rydet fotografowała wnętrza niemalże do śmierci, która zabrała ją 1997 roku. W ciągu niespełna 20 lat wykonała około 20 tysięcy zdjęć. Nieustannie zajęta podróżowaniem i fotografowaniem, nigdy nie wykonała odbitek z większości zgromadzonych negatywów. W rezultacie znana była dotychczas niewielka część tego dzieła. Dopiero teraz za sprawą wystawy w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie możemy poznać niezwykłe dzieło Zofii Rydet.

fot. Zofia Rydet/dzięki uprzejmości Fundacji im. Zofii Rydet

Jak wyglądały polskie mieszkania w latach 70. i 80.?

Fotografie Rydet pokazują autentyczne wnętrza epoki PRL:

• meblościanki i segmenty
• dywany na ścianach
• telewizory kineskopowe
• obrazy religijne i portrety
• rękodzieło i pamiątki rodzinne

To nie tylko dokument designu, ale także zapis stylu życia i wartości Polaków tamtych lat.

Dlaczego projekt Rydet jest dziś tak ważny?

Fotografie Rydet to coś więcej niż archiwum wnętrz:

• pokazują realia życia w PRL
• dokumentują historię społeczną Polski
• inspirują współczesnych projektantów i historyków designu
• stanowią bezcenne źródło wiedzy o kulturze codziennej

To jeden z najważniejszych projektów fotograficznych w historii Polski.

Wystawa "Zofia Rydet. Zapis, 1978-1990" jest próbą rekonstrukcji nigdy niezrealizowanej wystawy - z jednej strony bazującej na wskazówkach obecnych w notatkach i prywatnej korespondencji Zofii Rydet, z drugiej uwspółcześniającej jej dzieło za pomocą obecnie dostępnych technologii (zwłaszcza w przypadku niewywołanych odbitek). Zaprezentowane prace stanowią niezwykły dokument minionych czasów. Pokazują jak mieszkaliśmy od końca lat 70. po początek lat 90.

_________________________________________________________________________

Kim była Zofia Rydet? – biografia artystki

Zofia Rydet urodziła się 5 maja 1911 roku w dobrze sytuowanej, adwokackiej rodzinie w Stanisławowie (obecnie na Ukrainie). Zgodnie z życzeniem rodziny rozpoczęła edukację w Szkole Gospodarstwa Wiejskiego w Snopkowie pod Lwowem (była to szkoła dla "panien z wyższych sfer", ucząca, jak prowadzić dom). Pierwsze próby fotograficzne podjęła w połowie lat 30., były to głównie zdjęcia huculskich dzieci. Podczas II wojny światowej Zofia zarabiała na utrzymanie swoich bliskich, sprzedając pocztówki z fotografii wykonanych przez starszego brata, Tadeusza. Wojenna zawierucha zmusiła rodzinę do wyjazdu, najpierw do Rabki, by po wojnie wyjechać do Bytomia. Tam Rydet prowadziła sklep papierniczo-zabawkowy. Swój pierwszy aparat kupiła w 1950 roku i w wolnym czasie poświęcała się fotografowaniu. Pasja zaczęła jej zajmować coraz więcej czasu. Pracowała w niewielkiej ciemni, bez bieżącej wody i wentylacji, codziennie do późna w nocy. W latach 60. postanowiła poświęcić się fotografii. Decyzja ta wiązała się także z poświęceniem życia prywatnego: artystka nigdy nie założy rodziny. Przeprowadziła się do Gliwic, gdzie wykładała na tamtejszym Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej. Brała tam udział w dziesiątkach konkursów i wystaw. Najważniejszym dziełem Zofii Rydet pozostaje monumentalny, złożony z około 20 tysięcy negatywów cykl "Zapis socjologiczny", realizowany od 1978 roku niemal do śmierci w 1997 roku. Jego fragmenty znajdują się w kolekcjach m. in. Muzeum Sztuki w Łodzi oraz Museum of Modern Art w Nowym Jorku. Zofia Rydet umiera 24 sierpnia 1997 roku w Gliwicach.

Wystawa "Zofia Rydet. Zapis, 1978-1990"
Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
25 września 2015 - 10 stycznia 2016
więcej: artmuseum.pl