Niebezpieczne rośliny właśnie kwitną - jak je rozpoznać, jak się chronić

Barszcz Sosnowskiego i barszcz olbrzymi (Mantegazziego) przywędrowały do Europy Środkowej i Wschodniej w latach 50. XX wieku z Kaukazu. Barszcz Sosnowskiego miał być rośliną paszową uprawianą w PGR-ach i na poletkach doświadczalnych. Z kolei barszcz olbrzymi miał zdobić parki i ogrody. Uprawy zaprzestano, ponieważ bydło niechętnie jadło kiszonkę z tych roślin, a mięso i mleko skarmianych w ten sposób krów miało dziwny zapach (kumaryny). Na jaw wyszły też toksyczne właściwości rośliny. Jeśli je zauważymy - powinniśmy prosić o ich usunięcie gminę lub miasto.



Rozmowa z Izabelą Sachajadakiewicz z Pracowni Stosowanej Ekologii Roślin (PSER) w Wyższej Szkole Ekologii i Zarządzania w Warszawie

Jak je rozpoznać?

- Barszcz Sosnowskiego i barszcz olbrzymi (Mantegazziego) to jedne z największych roślin zielnych na świecie (w momencie kwitnienia zazwyczaj osiągają ok. 2-3 m wysokości). Młode osobniki wytwarzają rozety z bardzo dużych liści (często o powierzchni ponad 1 m2). Liście są trójdzielne, a brzegi blaszki - nierównomiernie piłkowane. Kaukaskie barszcze kwitną zazwyczaj w 3-5 roku. Wytwarzają wtedy długi pęd kwiatowy. Gruba owłosiona łodyga (2-10 cm średnicy u podstawy) jest bruzdowana i nakrapiana fioletowawymi plamkami. W jej górnej partii roślina wytwarza na ogół od kilku do kilkunastu parasolowatych kwiatostanów. Największy, znajdujący się na szczycie łodygi, baldach ma zazwyczaj średnicę ok. 30-50 cm. Barszcze kwitną w czerwcu-lipcu. Białe kwiaty wydzielają charakterystyczny zapach kumaryny.

Barszcz olbrzymi posiada liście bardziej powcinane od barszczu Sosnowskiego. W praktyce różnica ta jest jednak trudna do stwierdzenia nawet dla osób, które mają duże doświadczenie w pracy z tymi gatunkami. Ponieważ obydwa posiadają takie same właściwości inwazyjne i toksyczne, zdarza się, że są traktowane łącznie. Kaukaskie barszcze od innych podobnych roślin (np. barszcz zwyczajny, dzięgiel leśny i inne) najbardziej różni masywność. Bywają rośliny innych gatunków, które też dorastają do wysokości 2 m, ale rzadko kiedy mają one tak duże liście, łodygi i kwiaty.

Czym grozi kontakt z barszczem?

- W soku barszczy znajdują się furokumaryny (związki, które powodują obniżenie odporności skóry na promieniowanie słoneczne). Jeśli dotkniemy tych roślin (lub jeśli będziemy zbyt długo przebywać w ich otoczeniu), jest prawdopodobne, że na naszej skórze powstaną zaczerwienienia, bąble, owrzodzenia itp. Obrażeniom mogą ulec także drogi oddechowe, a osoby szczególnie wrażliwe (np. uczuleniowcy) mogą dostać nawet wstrząsu anafilaktycznego.

Jak reagować w przypadku kontaktu?

- Koniecznie zmyć skórę, która miała kontakt z sokiem barszczy gęstą mydlaną pianą i osłaniać to miejsce przez kilka kolejnych dni przed słońcem. Jeśli pojawią się bąble, pęcherze lub inne objawy, trzeba niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Jeśli posiada się wiedzę, że było się w pobliżu kaukaskich barszczy, lub miało się z nimi kontakt, warto powiedzieć o tym lekarzowi (objawy po poparzeniach "odbarszczowych" są podobne do oparzeń powstałych na skutek innych przyczyn - przyznając się do kontaktu z barszczami, możemy przyspieszyć poprawne zdiagnozowanie).