Dlaczego szczepimy rośliny?

Zimą, gdy przyroda jest jeszcze uśpiona, a w ogrodach niewiele się dzieje, w szkółkach rozpoczyna się szczepienie roślin. Ta niełatwa, a stosowana już przed 4 tysiącami lat przez starożytnych Greków i Persów metoda ich rozmnażania polega na przeniesieniu fragmentu jednej rośliny (zrazu) na drugą (podkładkę) i spowodowaniu zrośnięcia się tych dwóch komponentów. Wiele roślin ozdobnych, zwłaszcza liczne odmiany drzew takich jak buki, klony, jabłonie, jodły, modrzewie czy sosny rozmnaża się prawie wyłącznie przez szczepienie ze względu na brak możliwości rozmnażania przez sadzonki, które po prostu nie chcą się ukorzeniać. Z kolei rośliny uzyskane z siewu często nie powtarzają cech osobników, z których zostały zebrane (mają inny pokrój, barwę liści lub kwiatów). Szczepienie stosuje się również wtedy, gdy chcemy zastąpić słabszy system korzeniowy gatunku albo odmiany systemem korzeniowym bardziej odpornym na choroby (czereśnie), wytrzymałym na mróz (róże) lub niesprzyjające pH podłoża (różaneczniki). Wreszcie dzięki szczepieniu możemy uzyskać niezwykle atrakcyjne pienne formy pokrojowe wierzb, jałowców czy wspomnianych już róż lub modrzewi. Niekiedy na jednej podkładce szczepi się dwie odmiany, np. na szczycie formę kulistą jałowca, a poniżej formę płożącą, która po kilku latach utworzy efektowną całość przypominającą np. postać w tunice.

Od połowy lutego szczepi się rośliny iglaste, najczęściej metodą na przystawkę. Do tego celu niezbędna jest tzw. zadoniczkowana podkładka, czyli taka, która została posadzona do pojemnika w poprzednim sezonie i jest dobrze ukorzeniona. Po oczyszczeniu miejsca szczepienia z igieł ostrym nożem (szczepakiem) ścina się wąski pasek skórki, tak aby odsłonić łyko. Podobnie przygotowuje się zraz: oczyszcza się podstawę z igieł, ścina ukośnie i przykłada do podkładki. Następnie oba komponenty obwiązuje się ściśle gumką. Po zaszczepieniu rośliny umieszcza się w tunelach foliowych w podwyższonej wilgotności i temperaturze do kilkunastu stopni. Jeśli szczepienie się uda, to już tej samej wiosny ze zrazów wyrosną młode pędy. Uzyskanie form szczepionych jest znacznie bardziej pracochłonne, nie zawsze się udaje i trwa dłużej niż uprawa roślin rozmnażanych tradycyjnie z sadzonek, dlatego ich cena jest wyższa.

Jednym z warunków uzyskania sukcesu w szczepieniu, czyli zrośnięcia się zrazu z podkładką, jest bliskie pokrewieństwo rozmnażanych roślin. Ale i od tej reguły istnieją wyjątki, np. lilak pospolity można szczepić na ligustrze pospolitym lub jesionie wyniosłym, milin amerykański na surmii bignoniowej, a cyprysik nutkajski na żywotniku wschodnim.

Jeśli u roślin szczepionych pojawią się pędy wyrastające z podkładki, należy je zawsze usuwać, aby nie dopuścić do zagłuszenia odmiany szlachetnej.

Otrzymanie form szczepionych jest trudne i długotrwałe, dlatego uzyskane w ten sposób odmiany są zazwyczaj droższe.

Aby zachować urodę szczepionych szlachetnych odmian, należy usuwać wszystkie pędy wyrastające z podkładki.