Wystawa „Las – Schronienie ofiar. Kryjówka zbrodni” w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku / 30.08.2024 - 28.02.2025

Upamiętnienie ofiar wojny

Od 30 sierpnia 2024 roku w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku można oglądać wystawę czasową „Las – Schronienie ofiar. Kryjówka zbrodni”. Ekspozycja ma na celu upamiętnienie ofiar wojny, której działania miały miejsce również na terenach leśnych. Wystawa opowiada o II Wojnie Światowej z perspektywy lasów: ich roli w wojnie obronnej jako miejsca schronienia ofiar, twierdzy dla partyzantów, ale też miejsca zbrodni.

„Las to esej wystawienniczy, który interdyscyplinarnie łączy historię, sztukę i ekologię. Jest to pierwotny dom, naturalne środowisko wspierające ludzką żywotność, które jednak wojna naznaczyła zbrodnią. W czasie wojny las pomógł niektórym ocalić życie, ale też skrywa tajemnicę śmierci ofiar.” – mówią kuratorki wystawy, Agnieszka Bacławska-Kornacka i Monika Krzencessa.

Architektoniczny wymiar opowieści o lesie

Esej ten zapisany jest poprzez historyczne artefakty i dzieła sztuki, w tym obraz Wilhelma Sasnala „Shoah/Las”, videoinstalację Mirosława Bałki „Winterreise: The Pond oraz Bambi”, rzeźbę Magdaleny Abakanowicz „Androgyne na trapezie” oraz pięć instalacji (abakanów): „Red-Brown” (1969), „Otwarty” (1967), „Black Garment 8” (1977), „Czarna” (1979) i „Tuba” (1976). Znajduje się tam także projekt „Zielnik i Berlin-Birkenau” Łukasza Surowca. Architekt Dorota Terlecka z pracowni Biuro Kreacja odpowiada za poetycki styl aranżacji, a cała przestrzeń wystawiennicza została zaprojektowana w zaledwie dwa miesiące.

- Wzięliśmy udział w konkursie na projekt i realizację wystawy „Las – Schronienie ofiar. Kryjówka zbrodni”, gdyż ujęła nas wielowymiarowość podejścia do historii i istoty lasu, który ma wiele znaczeń, zarówno historycznych, związanych z II wojną światową, jak i artystycznych oraz naturalnych, – wyjaśnia Dorota Terlecka.

- Było to duże wyzwanie projektowe, które chcieliśmy podjąć. Oprócz projektu odpowiadaliśmy także za produkcję wystawy oraz jej katalog. Wszystko to udało się zrealizować w zaledwie dwa miesiące. – dodaje Anna Sabała-Bykowska.

Rola sztuki w aranżacji wystawy

Wszystkie dzieła artystyczne są kluczowe i niezwykle mocne w swoim przekazie. Każde z nich na swój sposób odnosi się do tematyki wojny. Wiszące Abakany, tworzące swoisty las o organicznych formach, pozwalają zwiedzającym przechadzać się między nimi. Delikatne prace Łukasza Surowca kontrastują z trudną tematyką wystawy – zaprezentowane na szklanych ekspozytorach, zyskują lekkość. Ważnym medium jest również videoinstalacja Mirosława Bałki, a także niewielki obraz Wilhelma Sasnala, który stanowi interesujące uzupełnienie ekspozycji. Centralnym punktem wystawy jest korzeń z Westerplatte – część drzewa rosnącego przy mogile obrońców, który w swej formie jest naturalnym dziełem sztuki, wpływającym na odbiór całej wystawy.

Projekt wystawy musiał sprostać również wytycznym konserwatorskim, które wykluczały użycie drewna i naturalnych materiałów. To ograniczenie stało się jednak inspirującym wyzwaniem.

- Kocham naturę i długo myślałam, jak oddać istotę lasu, jego wrażenie. Chcieliśmy pokazać las jako wysokość, więc elementy ekspozycji mają prawie 5 metrów wysokości. Ważnym elementem jest rytm pionowych form, dlatego treści wystawy zaprezentowaliśmy na pionowych pasach o organicznych kształtach. Las to również gra światła i cienia, którą odtworzyliśmy w graficznej warstwie ekspozycji oraz poprzez odbijające się na podłodze plamy światła, przypominające przebłyski z koron drzew. Dzięki prostym nakładkom na lampy udało się uzyskać delikatny efekt światła przechodzącego przez liście. Las to także moment wytchnienia, dlatego całość uzupełniają stalowe pieńki, a zakończeniem wystawy jest instalacja z projekcją lasu, gdzie można usiąść i poczuć się jak w jego wnętrzu, słuchając dźwięków natury. – wyjaśnia Dorota Terlecka, właścicielka Biuro Kreacja.

Całość tworzy wystawę, która nie podąża jedną narracyjną linią, lecz opowiada historię, której świadkiem jest sama natura.

Wystawa „Las – Schronienie ofiar. Kryjówka zbrodni” w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku / 30.08.2024 - 28.02.2025.

• Kuratorki: Agnieszka Bacławska-Kornacka, Monika Krzencessa.
• Projekt graficzny: re:design.
• Projekt wystawy: Dorota Terlecka, Anna Sabała-Bykowska. Biuro Kreacja.