Ściany mocne i ciepłe

Porównywania materiałów na ściany domu nie należy zaczynać od sprawdzania ich cen. Ściany trzeba będzie przecież nie tylko wymurować, ale też ocieplić i wykończyć – a to też kosztuje. Zastanówmy się, jakie korzyści przyniesie zastosowanie konkretnego materiału, sprawdźmy, jaka powinna być grubość ocieplenia, by ilość ciepła uciekającego przez ścianę była racjonalnie mała, a także czy nie warto jej zwiększyć ponad to, co zakłada projekt.

Materiały na ściany murowane

Ceramika budowlana
Nazwa „ceramika budowlana” obejmuje szeroką ofertę produktów wypalonych z gliny. Najczęściej jest ona stosowana w odniesieniu do materiałów murowych – cegieł i pustaków. Jedne z nich wykorzystuje sie do murowania ścian nośnych i działowych, inne stanowią materiały elewacyjne.
Cegły budowlane. Cechuje je wysoka wytrzymałość. Jednak ze względu na dużą nasiąkliwość (do około 20%), znaczny ciężar i koszty (1 m3 cegieł jest droższy niż pustaków) cegły są dziś bardzo rzadko stosowane do wznoszenia ścian. Niewielkie wymiary sprawiają, że murowanie jest bardzo pracochłonne i wymaga większego zużycia zaprawy. Cegły pełne nie mają otworów, ale mogą je mieć – ich łączna powierzchnia nie może przekraczać 10% podstawy i maksymalnej powierzchni otworu 2 cm. To cegły o największej wytrzymałości na ściskanie, stosowane przede wszystkim w miejscach, które muszą przenieść największe obciążenia (na przykład słupy lub pierwsze warstwy elewacji) oraz tam, gdzie cegły są widoczne z różnych stron i narażone na zawilgocenie (na przykład górne warstwy w kominie).
Cegły drążone (kratówki i dziurawki). Są tańsze niż pełne; ich otwory mają łączną powierzchnię powyżej 10% i nie więcej niż 40% powierzchni podstawy. Drążenia w kratówkach są prostopadłe do podstawy i mają kształt rombów. Dziurawki mają dwa lub trzy otwory prostokątne, owalne, okrągłe biegnące wzdłuż podstawy lub pięć-sześć prostopadłych do niej. Siedmioszczelinowe to określenie stosowane tylko przez niektórych producentów. Są to cegły z otworami o łącznej powierzchni nieprzekraczającej 10% powierzchni podstawy; łączą więc niektóre zalety cegieł pełnych i drążonych.
Pustaki. Są elementami o średnich wymiarach. Potrzeba ich mniej niż cegieł, ale nie mają tak dobrych parametrów izolacyjności, jak pustaki poryzowane. Zwykłe pustaki stosuje się coraz rzadziej, najpopularniejsze są dziś poryzowane. Dzięki porowatej strukturze mają dobrą izolacyjność cieplną i akustyczną. Pustaki poryzowane dostępne są w wersji szlifowanej, dzięki czemu do ich łączenia wykorzystuje się spoiny klejowe. Dobrze znane są już pustaki z wkładem z wełny mineralnej. Są one bardzo dobrym materiałem na ściany zewnętrzne jednowarstwowe.
Cegły klinkierowe. Produkowane są jako pełne lub z otworami. Mają dużą wytrzymałość mechaniczną i niewielką nasiąkliwość (do 6%). Stosuje się je nie tylko na elewacje, ale czasem także do murowania ścian działowych we wnętrzach.
Cegły licowe. Są podobne do klinkierowych. Ich nasiąkliwość wynosi ponad 6% (8-18%), ale również są mrozoodporne. Mają mniejszą wytrzymałość na ściskanie niż klinkierowe - dlatego nie nadają się do budowy elementów konstrukcyjnych domu.
Cegły modularne. Służą do murowania warstw elewacyjnych. Wykorzystuje się je też jako elementy uzupełniające w zewnętrznych i wewnętrznych ścianach z pustaków.

Beton komórkowy
Beton komórkowy to jeden z najcieplejszych materiałów murowych dostępnych na polskim rynku. Porowata struktura tego materiału stawia bardzo duży opór ciepłu uciekającemu przez ścianę. Dzięki temu beton komórkowy ma bardzo dobrą izolacyjność termiczną. Mimo że wytrzymałość betonu komórkowego na ściskanie jest mniejsza niż innych materiałów, to wyprodukowane z niego bloczki mają wytrzymałość całkowicie wystarczającą do wznoszenia ścian konstrukcyjnych. Wytrzymałość bloczków na ściskanie zależy od klasy gęstości betonu komórkowego i wynosi 2-6 MPa. Jednak aby obliczyć pełną wytrzymałość muru, należy również uwzględnić dokładność wykonania produktów oraz zastosowaną do ich łączenia zaprawę murarską. Wówczas wytrzymałość ściany wykonanej z betonu komórkowego praktycznie nie różni się od wytrzymałości ścian wykonanych z innych popularnych materiałów ściennych.
Warstwa nośna. Z betonu komórkowego można budować ściany w każdej technologii.
Ścianę jednowarstwową buduje się z bloczków najlżejszych odmian: 350 i 400. Najcieplejsze ściany jednowarstwowe o grubości 48 cm mają współczynnik przenikania ciepła U = 0,173 W/(m2K), co przewyższa docelowe wymogi warunków technicznych, które obowiązują od 2021 roku. Koszt budowy 1 m2 takiej ściany jest kilkanaście procent niższy niż w technologii wielowarstwowej. Aby jednak budować prościej, systemowo i porządnie, niezbędny jest komplet materiałów w postaci nie tylko bloczków, ale i nadproży, płytek czy kształtek U.
Ściany dwuwarstwowe wykonuje się zazwyczaj z bloczków odmian 400, 500, 600 i 700, o grubości 24 cm. Ze względu na konieczność zastosowania izolacji termicznej, wymagają większego nakładu środków i pracy. Tego materiału można też użyć na ściany trójwarstwowe, ale w praktyce robi się to bardzo rzadko. To najbardziej czaso- i pracochłonna technologia, wymagająca nie tylko ocieplenia, ale też wzniesienia ściany osłonowej.
Ocieplenie betonu. Teoretycznie nie ma znaczenia, czym będzie ocieplona ściana z betonu komórkowego. Do wyboru mamy najczęściej różne odmiany styropianu, rzadziej wełnę mineralną. Używając zarówno jednego, jak i drugiego materiału o odpowiedniej grubości, uzyskujemy podobnie ciepłe ściany. Te dwa materiały jednak istotnie się różnią, między innymi pod względem trwałości, odporności na ogień, paroprzepuszczalności i pochłaniania wody. Najlepiej więc jest, aby system ocieplenia został dobrany na etapie projektowania, a nie wykonawstwa, kiedy o wyborze składników systemu ocieplenia może decydować przypadek, wskutek którego popełniane są kosztowne błędy.
Trzeba pamiętać, że jeśli ściany będą zaizolowane wełną mineralną, należy zadbać o to, aby każda kolejna nakładana na nie warstwa, miała mniejszy współczynnik oporu dyfuzyjnego Sd od poprzedniej. Jest to ważne ze względu na to, by para wodna nie została zatrzymała w przegrodzie. Wilgotność ścian z betonu komórkowego stabilizuje przez rok lub dwa lata po zakończeniu budowy.

Silikaty
Ściany zewnętrzne muszą być ocieplone, by uzyskały U = 0,2 W/(m2K). Z silikatów najczęściej wznosi się ściany dwuwarstwowe o nieco grubszej warstwie nośnej i termoizolacji pokrytej tynkiem cienkowarstwowym lub inną okładziną elewacyjną. Jeśli ściana jest trójwarstwowa, termoizolację zwykle obudowuje się warstwą osłonową z cegieł silikatowych. Mogą one pozostać nieotynkowane, ale trzeba je zaimpregnować.
Cegły. Można wykorzystywać do budowy wszystkich typów ścian. Najczęściej muruje się z nich ściany działowe i warstwę osłonową w ścianach trójwarstwowych. Nadają się również do wykonywania warstwy nośnej. Produkowane są cegły pełne i drążone. Te ostatnie dzięki pionowym otworom są lżejsze i dlatego wygodniejsze w układaniu.
Bloczki. Służą do murowania warstwy nośnej w ścianach dwu- i trójwarstwowych oraz do budowania ścian działowych. Większość ma otwory o okrągłym przekroju, które zmniejszają ich masę. Bloczki mogą mieć profilowane brzegi, by można je było łączyć na wpust i wypust lub na tzw. kieszeń. W bloczkach mogą też być zrobione uchwyty ułatwiające ich przenoszenie.

Keramzytobeton
Ściany keramzytobetonowe mogą być jedno-, dwu- lub trójwarstwowe, wzniesione z pustaków lub bloczków. Z keramzytobetonu produkuje się też pustaki przeznaczone do budowy stropów gęstożebrowych oraz wielkowymiarowe elementy domów prefabrykowanych, na przykład płyty ścienne i stropowe.
Bloczki i pustaki produkuje się w różnych rozmiarach, mają one wyprofilowane boki na wpust i wypust, dzięki czemu nie są potrzebne spoiny pionowe w murze. Większość pustaków ma prostokątny przekrój. Oprócz podstawowych elementów ściennych producenci oferują także elementy uzupełniające, na przykład kształtki nadprożowe U. Producenci kermzytobetonu oferują też bloczki akustyczne i fundamentowe oraz cegły. Na rynku znajdziemy również pustaki z wypełnieniem ze styropianu – w ich komorach znajduje się masa z granulatu styropianowego spojonego wapnem. Są one najcieplejsze ze wszystkich wyrobów keramzytobetonowych.

Domy murowane

Technologia murowana jest najczęściej stosowaną w polskim budownictwie jednorodzinnym metodą wznoszenia ścian. Polega ona na układaniu pustaków, cegieł, bloków czy bloczków oraz łączeniu ich ze sobą zaprawą. Wybór materiału na ściany domu to jedno, druga kwestia to wybór konstrukcji, w jakiej chcemy je zbudować. Możemy zdecydować się na ściany nieocieplone albo z ociepleniem.
Ściany jednowarstwowe. Do ich budowy używa się najcieplejszych elementów ściennych, jakie są na rynku. Oprócz materiałów jednorodnych mamy tu do wyboru także wyroby z wkładkami termoizolacyjnymi. Ściany muruje się na specjalne zaprawy, które nie powodują powstawania mostków cieplnych w miejscu spoin. Większość elementów ściennych ma po bokach specjalne wyprofilowane zamki, dzięki czemu spoin pionowych nie trzeba wypełniać zaprawą. To technologia wymagająca jednak dużej dokładności. Najcieplejsze ściany jednowarstwowe mają U poniżej 0,2. Gdybyśmy jednak chcieli mieć jeszcze cieplejsze ury, trzeba by je ocieplić.
Ściany dwuwarstwowe. To po prostu mur i ocieplenie. To rozwiązanie właściwie jest najpopularniejsze. Od zewnątrz ścianę wykańcza się na mokro tynkiem cienkowarstwowym (ETICS) lub na sucho okładziną elewacyjną mocowaną do rusztu przytwierdzonego do muru.
Zdecydowana większość budowanych obecnie ścian jest ocieplana i wykańczana w systemie ETICS. Decydując się na tę metodę, trzeba pamiętać, że najważniejsze jest tu stosowanie jednego systemu ociepleń.
Grubość ocieplenia zawsze podana jest w projekcie (i dostosowana do wymagań dotyczących minimalnej wartości współczynnika U). Jeśli budujemy ściany dwuwarstwowe, mamy dobrą okazję do poprawienia ciepłochronności ścian; wystarczy po prostu zaplanować grubszą warstwę ocieplenia.
Ściany trójwarstwowe. Oprócz warstwy nośnej i ocieplenia ściany te mają jeszcze warstwę elewacyjną. Zwykle muruje się ją z niewymagających wykańczania cegieł klinkierowych lub silikatowych; można też zbudować ją ze zwykłych cegieł i otynkować.
Między wełną (której zwykle używa się do ocieplania ścian trójwarstwowych) a ścianką z klinkieru należy pozostawić kilkucentymetrową szczelinę wentylacyjną. Umożliwia ona osuszanie wełny, gdyby w chłodniejszych warstwach ściany doszło do lokalnego zawilgocenia, np. wskutek kondensacji pary wodnej czy zacinającego deszczu. Aby powietrze mogło swobodnie krążyć pod ścianą elewacyjną, muszą w niej zostać zrobione otwory: wlotowe na dole i wylotowe na górze ściany.