Budujmy energooszczędnie dom idealny

Mniejsze zapotrzebowanie budynku mieszkalnego na energię i mniejsze zużycie energii to znaczna oszczędność pieniędzy. Spalane surowce energetyczne szkodzą nie tylko środowisku naturalnemu, ale także bezpośrednio naszym portfelom.
Energooszczędny dom to także dom, w którym łatwiej uzyskać komfort termiczny. Jego efektywna izolacja sprawia, że przez cały rok powinniśmy się czuć we wnętrzu idealnie. Energooszczędność jednak może mieć różne poziomy.

Klasy budynków

Według nowego prawa od 2024 r. przy sprzedaży lub wynajmie domu trzeba okazać świadectwo charakterystyki energetycznej budynku (podobne, jakie dziś widzimy na lodówkach: w zakresach od A+ do G). Klasy energetyczne budynków jednorodzinnych prezentują się więc następująco:

• klasa A+ – do 0 kWh/m2 na rok,
• klasa A – powyżej 0 do 63 kWh/m2 na rok,
• klasa B – powyżej 63 do 75 kWh/m2 na rok,
• klasa C – powyżej 75 do 94 kWh/m2 na rok,
• klasa D – powyżej 94 do 113 kWh/m2 na rok,
• klasa E – powyżej 113 do 131 kWh/m2 na rok,
• klasa F – powyżej 131 do 150 kWh/m2 na rok,
• klasa G – powyżej 150 kWh/m2 na rok.

Wymagania dla domów energooszczędnych

Standard energooszczędny dla nowo projektowanych i budowanych budynków podany jest w Warunkach Technicznych 2021 (WT 2021). Regulacje te określają poziomy takich elementów jak:

• wskaźnika zapotrzebowania na energię pierwotną EP, który wyraża roczne zapotrzebowanie budynku na nieodnawialną energię pierwotną na jednostkę powierzchni użytkowej;
• współczynnika przenikania ciepła U, czyli izolacyjności przegród;
• wymagań, które odnoszą się do zastosowanych systemów technicznych.

Przyszłościowy cel stanowi osiągnięcie standardu domu pasywnego, tj. budynku o niemal zerowym zużyciu energii – nZEB.

Wskaźnik EP w praktyce

Wskaźnik EP określa, jakie jest lub będzie zapotrzebowanie domu na energię pierwotną potrzebną do zasilania:

• systemów ogrzewania,
• wentylacji,
• chłodzenia,
• przygotowania cieplej wody użytkowej,
• oświetlenia wbudowanego.

Maksymalny dopuszczalny wskaźnik EP dla budynku jednorodzinnego na potrzeby ogrzewania, wentylacji oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej wynosi 70 kWh/(m2·rok).

Dom energooszczędny musi spełniać szereg norm technicznych i prawnych, m.in. odpowiadać Warunkom Technicznym (WT) 2021, które dotyczą określonych parametrów izolacyjności termicznej.

Współczynniki przenikania ciepła U

Warunki Techniczne 2021 określają maksymalne, dopuszczalne wartości współczynników przenikania ciepła przez poszczególne przegrody budynku. Współczynnik przenikania ciepła U podaje, jak przegroda budowlana, taka jak ściana, dach czy okno, zatrzymuje ciepło. Pokazuje, ile energii cieplnej w watach przenika przez 1 metr kwadratowy przegrody. Im niższy współczynnik U, tym lepiej izolowana jest przegroda, czyli poniesiemy mniejsze straty ciepła.

Rozwiązania techniczne

By możliwe było spełnienie przepisów prawnych dotyczących ograniczenia zużycia energii ze źródeł nieodnawialnych przy budowie domu energooszczędnego, trzeba wprowadzić szereg rozwiązań. Wśród nich są:

• odpowiednio zaprojektowana izolacja termiczna wykonana np. z wełny mineralnej czy pianki PUR, dotycząca ścian, podłóg i dachów, minimalizująca straty ciepła (likwidująca mostki termiczne);
• okna z przynajmniej dwukomorowymi pakietami szybowymi dodatkowo pokrytymi powłoką termoizolacyjną i szczelnymi ramami;
• Źródła Energii Odnawialnej (OZE) – w postaci np. pompy ciepła, fotowoltaiki, kolektorów słonecznych, mikro turbin wiatrowych, gruntowych wymienników ciepła;
• wentylacja z rekuperacją (instalacja z odzyskiem ciepła).

Energooszczędność budynku można zweryfikować poprzez świadectwo charakterystyki energetycznej, wykonane przez uprawnionego audytora. Kluczowe wskaźniki to EP (energia pierwotna) i EU (energia użytkowa).

Dom pasywny

Budownictwo pasywne ma za zadanie stworzyć dom o jak najmniejszym zapotrzebowaniu na energię. Dokonuje się tego m.in. za pomocą prostej bryły, odpowiedniego ustawienia budynku, rozmieszczenia okien oraz izolacji termicznej. Dla porównania, zapotrzebowanie na energię budynku bez ocieplenia może wynosić nawet 160 kWh/m2 na rok. Dom, który ma certyfikat pasywności, nie może natomiast przekraczać 15 kWh/m2 na rok. Dodatkowo budowany jest z myślą o odzyskiwaniu maksymalnej ilości energii pochodzącej z natury. W budynkach pasywnych stosuje się takie rozwiązania jak pompa ciepła, panele fotowoltaiczne, obieg wentylacji z rekuperatorem, ogrzewanie podłogowe czy kolektory słoneczne. Budowa takiego domu jest droższa. Szacuje się, że różnica w cenie sięga 20%. Warto jednak pamiętać, że dzięki oszczędności na rachunkach, wydatek ten szybko się zwraca.

Budowa domu pasywnego

Najistotniejsza w budowie domu pasywnego jest izolacja termiczna. Trzeba o niej pamiętać już od samego początku. W tego rodzaju budynkach stosowany jest fundament płytowy, czyli betonowa płyta z prętami zbrojeniowymi o wielkości całego budynku. Pod nią, jako izolację przeciwwilgociową oraz termiczną, stosuje się ułożone w grubej warstwie płyty polistyrenowe. Dom pasywny powinien być zbudowany na równym terenie, najlepiej bez drzew. W sąsiedztwie nie powinno być też wysokiej zabudowy. Najlepiej, aby dom był budowany na planie prostokąta. Istotny jest również dach. Im mniejszy, tym lepszy, najlepiej jedno- lub dwuspadowy. Budynek powinien mieć jak najprostszą bryłę. Dzięki temu można uniknąć tak zwanych mostków termicznych. Musisz więc zrezygnować z wszelkiego rodzaju ozdobników, wykuszy, czy lukarn, a nawet balkonów.
Znaczenie ma także układ pomieszczeń. Ustawienie budynku jest dopasowane do kierunków świata. Natomiast wnętrze domu pasywnego zaprojektowane jest tak, aby możliwe było osiągnięcie pasywnych zysków solarnych, czyli ogrzanie dziennych pomieszczeń światłem słonecznym. W tym celu wszystkie pomieszczenia dziennego użytkowania zorientowane są na południe. Po tej stronie można również zastosować przeszklenia, które zajmują całą ścianę budynku. Okna muszą spełniać standard pasywności. Najczęściej stosuje się modele z kompaktami trójszybowymi wypełnione gazem szlachetnym. Po północnej stronie budynku najlepiej, aby nie było żadnych okien. Ewentualnie, jeśli to konieczne, można zastosować świetliki. Po tej stronie domu najlepiej zaplanować pomieszczenia gospodarcze lub garaż.

Dom zeroenergetyczny

Dyrektywa budynkowa, czyli akt prawny UE o charakterystyce energetycznej budynków, głosi, że od roku 2030 wszystkie nowo powstające domy, także indywidualne, mają być zeroemisyjne. Domy pasywny może być domem zeroemisyjnym, ale nie zawsze nim jest. Dom pasywny to budynek zaprojektowany tak, by maksymalnie wykorzystywać naturalne źródła ciepła (np. słońce, ciepło zewnętrzne, wewnętrzne). Jednak dom pasywny może wciąż może być zasilany na przykład gazem, a wtedy już nie jest zeroemisyjny. Dopiero wyposażenie go w instalacje OZE zamienia go w dom zeroemisyjny, czyli taki, który:

• ma zerowy bilans emisji dwutlenku węgla,
• zasilany jest w 100% energią z odnawialnych źródeł (np. z paneli fotowoltaicznych w połączeniu z rekuperacją lub pompą ciepła),
• często generuje więcej energii niż jej potrzebuje.

Dom zeroemisyjny musi być bardzo energooszczędny. Zwykle jest zbudowany w standardzie zbliżonym do pasywnego, podczas gdy dom pasywny nie zawsze jest zeroemisyjny, ponieważ jest to uzależnione od źródła energii i sposobu ogrzewania.
Podsumowując domy zeroenergetyczne to idea, do której powinniśmy dążyć i która dzisiaj jest już realnie osiągalna. Domy zeroenergetyczne od pewnego czasu powstają, chociaż ich klasyfikacja jest raczej formalna, bo nie oferują pełnej zeroenergetyczności. Założenie jest bowiem takie, żeby budynek nie potrzebował żadnych dodatkowych dostaw energii z zewnątrz ponad to, co sam jest w stanie samodzielnie wygenerować i zdobyć ze słońca. Dom taki powinien czerpać energię bezpośrednio ze słońca, grzejąc się jego promieniami. Może korzystać też z pomp ciepła i paneli fotowoltaicznych lub nagrzewać się dzięki ludziom przebywającym w jego wnętrzu. Nie powinien mieć żadnego działającego systemu centralnego ogrzewania, które może istnieć tylko jako rozwiązanie przygotowane na wszelki wypadek, np. wyjątkowo ostrej zimy.